Odkupiła roszczenie od pożyczkobiorcy. Wygrała spór o termin, przegrała resztę

Sankcja kredytu darmowego to jedno z najmocniejszych narzędzi w prawie konsumenckim: jeśli kredytodawca naruszył określone obowiązki informacyjne, konsument zwraca sam kapitał, bez odsetek i bez innych kosztów.

W tej sprawie z tego narzędzia próbowała skorzystać nie osoba, która zaciągnęła pożyczkę, tylko spółka, która odkupiła od niej roszczenia.

Przegrała, ale przy okazji wygrała spór, który dla setek podobnych spraw znaczy więcej niż jeden wyrok.

Pożyczka z kredytowaną prowizją

12 stycznia 2021 roku Ksawery Wroński zawarł z bankiem umowę pożyczki gotówkowej.

Konstrukcja była typowa i to właśnie ona stała się przedmiotem sporu. Bank udzielił pożyczki w kwocie 51 020,78 zł, na którą składały się dwie części: całkowita kwota pożyczki, czyli pieniądze faktycznie trafiające do pożyczkobiorcy, w wysokości 44 903,39 zł, oraz prowizja 6 117,39 zł, która zgodnie z wolą pożyczkobiorcy podlegała kredytowaniu.

Całkowity koszt pożyczki: 15 993,46 zł, na który złożyła się prowizja i odsetki w kwocie 9 876,07 zł. Całkowita kwota do zapłaty: 60 896,85 zł. RRSO: 13,49 procent. Oprocentowanie zmienne, w dniu zawarcia umowy 7,2 procent w skali roku. Sześćdziesiąt równych rat kapitałowo-odsetkowych.

Do 12 maja 2023 roku pożyczkobiorca spłacił 22 387,12 zł kapitału i 8 357,66 zł odsetek. Umowa nadal trwała.

12 kwietnia 2023 roku Wroński zawarł ze spółką umowę przelewu wszystkich wierzytelności z tej pożyczki i udzielił jej pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Oba dokumenty podpisał podpisem elektronicznym za pośrednictwem platformy internetowej.

6 lipca 2023 roku spółka wysłała bankowi reklamację, oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego i wezwanie do zapłaty 14 475,05 zł. Bank odpowiedział, że nie może ustosunkować się do zgłoszenia, bo załączone dokumenty nie spełniają wymogów formalnych.

Sprawa trafiła do sądu z żądaniem 11 049,32 zł.

Czy konsument może sprzedać takie roszczenie

Sąd Rejonowy w Białymstoku najpierw rozstrzygnął, czy powodowa spółka w ogóle może występować w tej sprawie. Odpowiedział twierdząco, i to na trzech poziomach.

Po pierwsze, przelew wierzytelności przyszłych jest prawnie dopuszczalny, a to, że w chwili cesji roszczenie z sankcji jeszcze nie istniało i nie było określone kwotowo, nie miało znaczenia, skoro w umowie było wystarczająco sprecyzowane.

Po drugie, sprzedaż wierzytelności przez konsumenta przedsiębiorcy mieści się w granicach swobody umów, a możliwości takiej nie kwestionował TSUE. Wierzytelność z sankcji kredytu darmowego nie jest ściśle związana z osobą uprawnionego, więc może być przeniesiona na inną osobę (art. 509 § 1 k.c.).

Po trzecie, forma. Cesja i pełnomocnictwo zostały podpisane zwykłym podpisem elektronicznym, nie kwalifikowanym. Sąd wyjaśnił, że przepisy o przelewie wierzytelności nie wymagają formy pisemnej, a więc i kwalifikowanego podpisu. Tożsamość pożyczkobiorcy dawała się zweryfikować przez adres mailowy i adres IP.

Legitymacja była więc w porządku. Powództwo i tak upadło.

Rok od czego

Pierwsza instancja oddaliła powództwo przede wszystkim z powodu terminu.

Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim mówi, że uprawnienie do sankcji wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Sąd Rejonowy uznał, że chodzi o wykonanie umowy przez pożyczkodawcę, czyli o wypłatę środków.

Argumentował celowościowo. Roczny termin ma dać konsumentowi czas na przeanalizowanie umowy. Gdyby liczyć go od wykonania umowy przez obie strony, czyli od pełnej spłaty, kredytodawca pozostawałby w stanie zawieszenia przez wiele lat, a przy umowie niewykonanej termin w ogóle by nie ruszył, dając konsumentowi uprawnienie nieograniczone w czasie.

Pożyczkę wypłacono 21 stycznia 2021 roku. Uprawnienie, według sądu rejonowego, wygasło najpóźniej 21 lutego 2022 roku. Oświadczenie złożono w lipcu 2023 roku, czyli półtora roku za późno.

Sąd Okręgowy tego poglądu nie podzielił, i to jest najciekawsza część wyroku.

Sąd odwoławczy przeszedł przez trzy stanowiska doktryny. Odrzucił pogląd, że termin biegnie od dnia zawarcia umowy, jako nieznajdujący oparcia ani w treści przepisu, ani w celu regulacji. Przyjął natomiast stanowisko, według którego wykonanie umowy to stan, w którym wypełniono wszystkie obowiązki obu stron, dotyczące świadczenia głównego i świadczeń ubocznych, wykonane dobrowolnie albo przymusowo.

Argument językowy: przepis mówi o “wykonaniu umowy”, a nie o jej zawarciu ani o wypłacie środków.

Argument celowościowy: naruszenie obowiązków informacyjnych może wyjść na jaw dopiero w toku wykonywania umowy, zwłaszcza gdy chodzi o przekroczenie limitów kosztów pozaodsetkowych. Uzasadnione jest więc zapewnienie konsumentowi możliwości skorzystania z sankcji dopóty, dopóki umowa nie zostanie w pełni wykonana, plus rok po jej wykonaniu.

Interes kredytodawcy chroni sam termin prekluzyjny: po roku od wykonania umowy uprawnienie gaśnie z mocy prawa i bank uzyskuje pewność prawną.

Skoro więc pożyczkobiorca wciąż spłacał raty, umowa nie była wykonana, a oświadczenie z lipca 2023 roku było złożone w ustawowym terminie.

Skarżący wygrał ten punkt. I na tym jego sukcesy się skończyły.

Odsetki od prowizji: TSUE mówi nie, ale to nie ta sankcja

Główny zarzut merytoryczny brzmiał: bank naliczał odsetki nie tylko od pieniędzy wypłaconych pożyczkobiorcy, ale też od kredytowanej prowizji. Skoro takie odsetki są nienależne, to podana w umowie RRSO i całkowita kwota do zapłaty są zawyżone, a więc obowiązek informacyjny został naruszony.

W trakcie postępowania odwoławczego argument ten zyskał potężne wsparcie. 23 kwietnia 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-744/24, w którym uznał za niedopuszczalne włączanie do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem.

Sąd Okręgowy przyjął ten wyrok do wiadomości i wyjaśnił, dlaczego mimo to powództwo upada.

Rozstrzygające jest rozróżnienie dwóch różnych instytucji. Niedopuszczalność pobierania odsetek od kredytowanych kosztów może świadczyć co najwyżej o abuzywnym charakterze takiego postanowienia, ze skutkiem jego wyeliminowania z umowy na podstawie art. 385(1) § 1 k.c. Nie uzasadnia natomiast powołania się na art. 45 ust. 1 ustawy, który sankcjonuje naruszenie obowiązków informacyjnych.

Sankcja kredytu darmowego wchodziłaby w grę, gdyby bank ukrył oprocentowanie pozaodsetkowych kosztów: gdyby z jego informacji wynikało, że prowizja nie jest oprocentowana, a faktycznie odsetki by od niej pobierał.

Tu było odwrotnie. Niemal na samym wstępie umowy wskazano sumę całkowitej kwoty pożyczki i kredytowanej prowizji, czyli 51 020,78 zł, jako kwotę podlegającą oprocentowaniu. Konsument mógł to odczytać ze zwykłej lektury pierwszych paragrafów.

Sąd sięgnął jeszcze po drugi wyrok TSUE, z 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23, który mówi dokładnie o tej sytuacji: okoliczność, że wskazana w umowie RRSO okazuje się zawyżona ze względu na warunki uznane później za nieuczciwe, sama w sobie nie stanowi naruszenia obowiązku informacyjnego.

Obowiązek informacyjny jest spełniony, gdy RRSO obliczono zgodnie ze wzorem, na podstawie parametrów wskazanych w umowie. Jeśli później okaże się, że jeden z tych parametrów nie wiąże konsumenta, to jest to problem dla innego postępowania, opartego na innej podstawie prawnej.

Cztery pozostałe zarzuty

Reszta apelacji poszła podobną drogą.

Zmiana opłat i prowizji (art. 30 ust. 1 pkt 10). Skarżący zarzucał, że umowa pozwala bankowi na dowolną zmianę kosztów. Sąd wskazał, że w § 3 umowy wymieniono koszty, opłaty i prowizje oraz szczegółowo opisano przesłanki zmiany taryfy, sposób zmiany i sposób obliczenia nowych stawek, a także prawo pożyczkobiorcy do wypowiedzenia umowy w razie braku akceptacji. I powtórzył tę samą myśl co przy odsetkach: gdyby konkretne postanowienie było nieprecyzyjne, właściwą drogą jest zarzut abuzywności, a nie sankcja kredytu darmowego. Postanowienie w umowie jest, a przesłanką naruszenia art. 30 jest to, że umowa go nie zawiera.

Sąd zauważył też, że opłaty z taryfy dotyczyły czynności takich jak prolongata, zawieszenie spłaty czy zmiana zabezpieczenia, i że żadna z nich w tej umowie dotąd nie wystąpiła ani nie musi wystąpić.

Odstąpienie od umowy (art. 30 ust. 1 pkt 15). Skarżący twierdził, że bank powinien poinformować także o wydłużonym terminie odstąpienia przysługującym wtedy, gdy umowa nie zawiera wszystkich wymaganych elementów. Sąd odpowiedział z rozbrajającą prostotą: trudno oczekiwać, by ustawodawca nakładał na bank obowiązek zamieszczenia w umowie informacji o prawie odstąpienia od umowy, która nie zawiera wszystkich wymaganych elementów. Umowa zawierała pouczenie o czternastodniowym terminie, trybie, skutkach i kwocie odsetek dziennych, więc obowiązek został spełniony.

Wcześniejsza spłata (art. 30 ust. 1 pkt 16). Umowa w § 7 informowała o prawie do przedterminowej spłaty całości lub części pożyczki, o jej wpływie na wysokość rat i okres kredytowania oraz o sposobie zarachowania. Sąd stwierdził, że umowa posługuje się sformułowaniami ustawy i że żadne dodatkowe koszty z tego tytułu nie występują.

Zarzuty procesowe. Zarzut z art. 233 § 1 k.p.c. upadł, bo samo przekonanie strony o innej wadze dowodów nie wystarczy: trzeba wykazać błędy logicznego rozumowania albo sprzeczność z doświadczeniem życiowym. Zarzut z art. 232 k.p.c. sąd odrzucił z przyczyny formalnej, przypominając, że adresatem tego przepisu są strony, a nie sąd, więc nie może on zostać przez sąd naruszony ani stanowić podstawy zarzutu apelacyjnego.

Apelację oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. Spółka zapłaciła bankowi 1800 zł kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Co z tej historii wynika

Wygranie kluczowego sporu prawnego nie znaczy wygrania sprawy. Sąd odwoławczy przyznał skarżącemu rację w kwestii, o którą toczy się w Polsce największy spór wokół sankcji kredytu darmowego, i mimo to oddalił apelację. Termin był zachowany, tylko nie było czego dochodzić.

Roczny termin z art. 45 ust. 5 biegnie od wykonania umowy przez obie strony. Dopóki kredyt jest spłacany, umowa nie jest wykonana, a uprawnienie do sankcji nie gaśnie. Sąd oparł to na wykładni językowej, bo przepis mówi o wykonaniu umowy, a nie o jej zawarciu ani o wypłacie środków.

Nieuczciwa klauzula i naruszenie obowiązku informacyjnego to dwie różne sprawy. Wyrok TSUE zakazujący oprocentowania kredytowanych kosztów daje podstawę do kwestionowania takiego postanowienia jako abuzywnego. Nie zamienia się automatycznie w sankcję kredytu darmowego, bo ta karze za brak informacji, a nie za nieuczciwą treść.

RRSO liczone poprawnie z parametrów umowy jest poprawne, nawet jeśli parametr później upadnie. Sąd powołał wyrok TSUE C-472/23: zawyżenie RRSO wynikające z warunków uznanych później za nieuczciwe nie jest samo w sobie naruszeniem obowiązku informacyjnego.

Konsument może sprzedać roszczenie z sankcji kredytu darmowego. Wierzytelność ta nie jest ściśle związana z osobą uprawnionego, a cesja i pełnomocnictwo nie wymagają kwalifikowanego podpisu elektronicznego. To dlatego w sądach po stronie powodowej coraz częściej stoją spółki, a nie kredytobiorcy.

Zarzut z art. 232 k.p.c. jest zawsze chybiony. Ten przepis adresowany jest do stron, nie do sądu. Sąd nie może go naruszyć, więc nie da się na nim zbudować zarzutu apelacyjnego.