Odprawa przy zwolnieniu, komu przysługuje i ile wynosi

Odprawa to jednorazowe świadczenie pieniężne, które w określonych sytuacjach należy się pracownikowi w związku z rozwiązaniem umowy o pracę. Wokół niej krąży sporo nieporozumień, wielu ludzi sądzi, że odprawa przysługuje “za samo zwolnienie”, a inni w ogóle nie wiedzą, że mogliby jej żądać. Prawda leży pośrodku i zależy od tego, dlaczego i w jakiej firmie doszło do rozstania.

W tym artykule tłumaczymy prostym językiem, kiedy odprawa się należy, od czego zależy jej wysokość i o czym warto pamiętać, żeby jej nie przegapić. Opisujemy zasady ogólne, konkretne uprawnienie zależy od okoliczności zwolnienia i sytuacji pracodawcy.

Kiedy w ogóle przysługuje odprawa

Najbardziej typowa odprawa wiąże się ze zwolnieniami z przyczyn niedotyczących pracownika. Chodzi o sytuacje, w których to nie ty zawiniłeś, powodem rozstania są względy leżące po stronie pracodawcy, na przykład likwidacja stanowiska, restrukturyzacja czy trudna sytuacja firmy.

Kluczowy warunek dotyczy jednak wielkości pracodawcy. Prawo do tej ustawowej odprawy wynika z przepisów o tzw. zwolnieniach grupowych, które co do zasady stosuje się do pracodawców zatrudniających określoną, większą liczbę pracowników. W mniejszych firmach ustawowa odprawa na tej podstawie zwykle nie przysługuje, choć pracodawca może ją przyznać dobrowolnie, na przykład w regulaminie lub porozumieniu.

Co ważne, odprawa z tego tytułu należy się nie tylko przy zwolnieniach obejmujących wiele osób naraz, ale w określonych warunkach także przy zwolnieniach indywidualnych, jeśli wyłączną przyczyną rozstania są względy niedotyczące pracownika.

Ile wynosi odprawa

Wysokość odprawy z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika zależy przede wszystkim od stażu u danego pracodawcy. Co do zasady odprawa odpowiada:

• jednomiesięcznemu wynagrodzeniu: przy krótszym stażu,
• dwumiesięcznemu wynagrodzeniu: przy stażu w średnim przedziale,
• trzymiesięcznemu wynagrodzeniu: przy dłuższym stażu.

Odprawę oblicza się według zasad obowiązujących przy ekwiwalencie za urlop, biorąc pod uwagę twoje wynagrodzenie. Przepisy przewidują też górny limit wysokości odprawy, wyrażony jako wielokrotność minimalnego wynagrodzenia, dzięki temu świadczenie nie rośnie w nieskończoność nawet przy bardzo wysokich zarobkach.

Odprawa a inne świadczenia

Odprawa z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika to nie to samo co inne świadczenia, które czasem bywają z nią mylone. Nie należy jej mylić z odszkodowaniem za wadliwe wypowiedzenie, które zasądza sąd, ani z odprawą emerytalną czy rentową, przysługującą w związku z przejściem na emeryturę lub rentę na innych zasadach.

Możliwe jest, że w jednej sytuacji zbiegnie się kilka świadczeń, na przykład odprawa i ekwiwalent za niewykorzystany urlop, bo to dwie różne rzeczy z różnych tytułów. Warto rozróżniać te pojęcia, żeby wiedzieć, o co i na jakiej podstawie się upominać.

Kiedy odprawa się nie należy

Odprawa z tego tytułu co do zasady nie przysługuje, gdy przyczyna zwolnienia leży po twojej stronie, na przykład przy zwolnieniu dyscyplinarnym z twojej winy albo przy wypowiedzeniu złożonym przez ciebie samego. Sens tego świadczenia polega bowiem na złagodzeniu skutków utraty pracy z powodów niezależnych od pracownika.

Znaczenie ma też wielkość pracodawcy, o czym była mowa wyżej. W mniejszych firmach ustawowa odprawa z tytułu zwolnień grupowych zwykle nie wchodzi w grę. Zawsze jednak warto sprawdzić wewnętrzne regulaminy i porozumienia, bywa, że pracodawca przewiduje dodatkowe, korzystniejsze świadczenia niż minimum ustawowe.

Co zrobić, żeby nie przegapić odprawy

Jeśli tracisz pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, sprawdź trzy rzeczy: jaka jest rzeczywista przyczyna rozwiązania umowy, ilu pracowników zatrudnia firma oraz co mówią wewnętrzne regulaminy. To te elementy najczęściej decydują o prawie do odprawy i jej wysokości.

Jeśli pracodawca nie wypłacił należnej odprawy, możesz dochodzić jej jak innych roszczeń ze stosunku pracy, przed sądem pracy, pamiętając o terminach przedawnienia. Bezpłatnej porady poszukasz w Państwowej Inspekcji Pracy, a przy większych kwotach warto rozważyć konsultację z prawnikiem.

Najczęstsze pytania

Czy odprawa należy się w każdej firmie?

Nie. Ustawowa odprawa z tytułu zwolnień z przyczyn niedotyczących pracownika wynika z przepisów o zwolnieniach grupowych, które co do zasady dotyczą pracodawców zatrudniających większą liczbę osób. W mniejszych firmach takie świadczenie zwykle nie przysługuje z mocy ustawy, choć może zostać przyznane dobrowolnie.

Czy dostanę odprawę, jeśli sam złożę wypowiedzenie?

Co do zasady nie. Ta odprawa jest przewidziana na sytuacje, w których to pracodawca rozstaje się z pracownikiem z przyczyn niedotyczących pracownika. Jeśli sam rezygnujesz z pracy, prawo do niej zwykle nie powstaje.

Od czego zależy wysokość odprawy?

Przede wszystkim od stażu u danego pracodawcy, im dłuższy, tym wyższa odprawa, co do zasady od jedno- do trzymiesięcznego wynagrodzenia. Obowiązuje też ustawowy górny limit. Szczegóły i pełny tekst przepisów znajdziesz w ISAP.