Obrona nazwała to wzajemną awanturą. Sąd zapytał, kto tu miał przewagę

Apelacja miała kilkanaście stron i dziesięć zarzutów. Obrońca Zenona Kamińskiego rozpisał je precyzyjnie: siedem naruszeń procedury, dwa naruszenia prawa materialnego, na koniec rażąca niewspółmierność kary. Wszystkie zmierzały do jednego wniosku, uniewinnienia.

W tle była druga sprawa, tocząca się równolegle: rozwód i spór o to, gdzie ma mieszkać ich mała córka.

Sąd Rejonowy w Kłodzku skazał Zenona 8 sierpnia 2025 roku za czyn z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. Rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na trzy lata, dozór kuratora, obowiązek informowania o przebiegu okresu próby. Oskarżony był wcześniej niekarany.

Apelacja poszła do Sądu Okręgowego w Świdnicy, do IV Wydziału Karnego Odwoławczego.

Dziesięć zarzutów, jedna teza

Cała konstrukcja obrony opierała się na zdaniu, które w sprawach o znęcanie się pada regularnie: to nie było znęcanie, to była wzajemna awantura.

Obrońca miał na to materiał. Nagrania, na których pokrzywdzona jest wobec męża wulgarna i poniżająca. Wiadomości tekstowe z dziesięciu lat, w których małżonkowie wymieniają wyznania miłosne, także w dniach, gdy według aktu oskarżenia miało dochodzić do przemocy. Zeznania sąsiadów, którzy nigdy niczego nie widzieli. Zeznania policjanta, któremu pokrzywdzona powiedziała, że nie boi się męża i że jest on dobrym ojcem.

Były też dwa alternatywne wyjaśnienia pochodzenia obrażeń, które obrona wyeksponowała: zabiegi kosmetyczne z iniekcją botoksu oraz duży pies, ważący ponad 70 kg, którego małżonkowie trzymali w domu. Do akt trafiło nawet oświadczenie instruktora szkolenia psów.

I argument, który miał domknąć całość: dlaczego kobieta z wykształceniem medycznym przez dwanaście lat niczego nie zgłaszała, a zarzuty sformułowała dopiero wtedy, gdy w sprawie rozwodowej mąż wystąpił o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy sobie?

Chronologia, która obaliła tezę o zemście

Sąd Okręgowy odpowiedział na to pytanie, sięgając po akta sprawy rozwodowej.

Pozew o rozwód, i to bez orzekania o winie, złożyła pokrzywdzona w kwietniu 2022 roku. Już w jego uzasadnieniu wspomniała o przemocy fizycznej. Wtedy nie było jeszcze żadnej walki o miejsce zamieszkania córki.

Postępowanie karne w ogóle nie ruszyło z jej inicjatywy. Zawiadomienie do prokuratury złożył 23 czerwca 2023 roku zespół interdyscyplinarny, po przeprowadzonej trzy tygodnie wcześniej procedurze Niebieskiej Karty. Pokrzywdzona zawiadomiła osobiście dopiero 29 czerwca, a orzeczenia o winie w rozwodzie zaczęła się domagać jeszcze później.

Kolejność była więc odwrotna niż w narracji obrony. Najpierw wzmianka o przemocy w pozwie, potem procedura urzędowa, potem jej własne zawiadomienie, a dopiero na końcu żądanie orzeczenia o winie.

Pies, kosmetyczka i lokalizacja obrażeń

Wersję o psie sąd odrzucił, ale zrobił to ostrożniej, niż można się spodziewać.

Nie stwierdził, że pies nie mógł nikomu zrobić krzywdy. Napisał, że nie da się wykluczyć, iż przy niesubordynowanym zwierzęciu pokrzywdzona rzeczywiście miewała jakieś obrażenia. Tyle że to niczego nie zmienia, bo obrażenia przypisane oskarżonemu były, ze względu na umiejscowienie i charakter, inne od tych, które mógł spowodować pies.

To sposób rozumowania, który warto zapamiętać: obrona nie musi udowadniać własnej wersji, ale musi zaproponować taką, która tłumaczy konkretny materiał dowodowy. Alternatywne wyjaśnienie pasujące do części obrażeń nie unieważnia reszty.

Podobnie z zarzutem o brak obrażeń twarzy. Obrońca dowodził, że skoro w opinii sądowo-lekarskiej z 30 lipca 2013 roku nie ma śladu po uderzeniach w twarz, to relacja pokrzywdzonej jest niewiarygodna. Sąd odpowiedział dwoma zdaniami. Po pierwsze, oskarżonemu w ogóle nie przypisano działań powodujących obrażenia twarzy, więc zarzut trafia w pustkę. Po drugie, oględziny wykonane trzy dni po zdarzeniu nie mogły stwierdzić krwawienia z nosa.

A tłumaczenia, które pokrzywdzona podawała znajomym przez lata? Sąd uznał je za typowe, nie za podejrzane. Wskazywanie różnych przyczyn obrażeń po tym, jak ktoś je zauważy, “nie jest czymś szczególnym czy dziwnym”, skoro pokrzywdzona mogła kierować się wstydem.

Dlaczego nie można zarzucić naraz art. 7 i art. 5 § 2 k.p.k.

Tu apelacja potknęła się o konstrukcję czysto procesową, i to jeden z najczęstszych błędów w środkach odwoławczych.

Obrońca zarzucił jednocześnie naruszenie art. 7 k.p.k., czyli przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, i naruszenie art. 5 § 2 k.p.k., czyli rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego.

Sąd wyjaśnił, dlaczego te dwa zarzuty się wykluczają. Zasada in dubio pro reo uruchamia się dopiero wtedy, gdy sąd rzetelnie ocenił dowody zgodnie z art. 7 k.p.k. i mimo to zostały mu wątpliwości. Jeśli więc skarżący twierdzi, że ocena dowodów była wadliwa, to sam podważa przesłankę, od której zależy zastosowanie art. 5 § 2 k.p.k.

Sąd dodał jeszcze jedno rozróżnienie, które w praktyce przesądza wiele apelacji: miarodajne są wątpliwości organu procesowego, a nie strony. To, że oskarżony ma wątpliwości, nie oznacza, że ma je sąd. A gdy ustalenia zależą po prostu od tego, komu dać wiarę, o niedających się usunąć wątpliwościach mowy nie ma.

Zarzut braku naocznych świadków sąd zbył równie krótko. Przy tego rodzaju czynie trudno wyobrazić sobie, by sprawca działał przy postronnych, bo spotkałoby się to z reakcją każdego, kto by to zobaczył. Świadkowie zeznawali natomiast o tym, co widzieli sami: o publicznym traktowaniu pokrzywdzonej z góry, o wulgarnych zwrotach, o powtarzających się śladach na rękach i nogach, o tym, że przychodziła roztrzęsiona i płakała.

Punkt, w którym obrońca miał rację

W jednym miejscu sąd odwoławczy przyznał skarżącemu rację wprost.

Sąd pierwszej instancji rzeczywiście nie odniósł się szczegółowo do dowodów wskazujących na prowokacyjne i wulgarne zachowania pokrzywdzonej. To brak uzasadnienia i obrońca trafnie go wytknął.

Tyle że art. 438 pkt 2 k.p.k. pozwala uchylić lub zmienić wyrok tylko wtedy, gdy naruszenie procedury mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. A tu ten wpływ nie zaistniał, bo zachowania pokrzywdzonej zostały uwzględnione tam, gdzie miały znaczenie: przy wymiarze kary. Sąd Rejonowy orzekł karę w wymiarze bliskim dolnej granicy zagrożenia ustawowego i zawiesił jej wykonanie.

Sąd Okręgowy skorygował też jedno ustalenie faktyczne pierwszej instancji: nieprawdą było, że rozwód orzeczono już prawomocnie. Wyrok rozwodowy z lutego 2024 roku został uchylony przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w lipcu tego samego roku. Korekta nie zmieniła jednak rozstrzygnięcia.

Wzajemne wyzwiska a przewaga agresora

Najważniejszy fragment uzasadnienia dotyczy tego, czym w ogóle jest znęcanie się.

Sąd przypomniał definicję: znęcanie się to zadawanie cierpień fizycznych lub psychicznych, dręczenie, pastwienie się. To jakościowo inne zachowanie niż zwyczajne znieważanie czy naruszenie nietykalności cielesnej. I decydować ma o tym ocena obiektywna, nie subiektywne odczucie pokrzywdzonego.

Potem padło zdanie, które przesądziło sprawę:

Gdyby zatem zachowania małżonków sprowadzały się jedynie do wzajemnego kierowania wyzwisk czy wulgarnego odnoszenia się, nie można by było wówczas przypisać oskarżonemu odpowiedzialności karnej.

Czyli obrońca miał rację co do zasady prawnej. Wzajemne wyzwiska nie tworzą przestępstwa znęcania się po żadnej ze stron. Przegrał na faktach: przypisane oskarżonemu czynności sprawcze wykraczały znacznie poza ramy kłótni.

I klucz całego rozumowania: przewaga agresora stanowi immanentny element przemocy. Konstrukcja wzajemnego znęcania się jest wewnętrznie sprzeczna, bo tam, gdzie obie strony są równorzędne, nie ma przemocy w rozumieniu tego przepisu. Tam, gdzie jedna strona dominuje, wzajemność przestaje być argumentem obronnym.

Sąd opisał relację między małżonkami jako typową więź traumatyczną, w której czułe wiadomości przeplatały się z aktami agresji, a deklaracje zmiany zachowania wracały cyklicznie. Wyznania miłosne z akt sprawy nie były więc dowodem niespójności pokrzywdzonej, tylko elementem tego samego wzorca.

Dlaczego nie grzywna

Ostatnim wnioskiem obrony była zamiana roku pozbawienia wolności na grzywnę: 150 stawek dziennych po 10 zł, przy zastosowaniu art. 37a k.k. Argumenty: niekaralność, nienaganny tryb życia, pozytywna prognoza kryminologiczna.

Sąd odmówił i wyjaśnił, jak rozumie ten przepis. Art. 37a k.k. ma charakter wyjątkowy, a jego istotą jest pozbawione wątpliwości uznanie, że kara nieizolacyjna wystarczy. Jeśli grzywna lub ograniczenie wolności nie spełniłyby celów zapobiegawczych i wychowawczych, sąd powinien orzec pozbawienie wolności.

Przeszkodą okazały się dwie rzeczy: długotrwałość działań oskarżonego i brak krytycznego wglądu we własne postępowanie. To drugie sąd wywiódł z konkretu, nie z wrażenia. Uzupełniająca opinia psychologiczna z 4 lutego 2026 roku wykazała, że oskarżony nie podjął terapii, którą sugerowano mu jeszcze w postępowaniu cywilnym.

Wyrok utrzymano w mocy. Oskarżony zapłacił oskarżycielce posiłkowej 1176 zł tytułem kosztów udziału jej pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym oraz 180 zł opłaty na rzecz Skarbu Państwa.

Co z tej historii wynika

Wzajemne wyzwiska to nie znęcanie się, ale znęcanie się nie przestaje nim być przez to, że ofiara odpowiada. Sąd przyznał, że gdyby konflikt sprowadzał się do obopólnych wulgaryzmów, nie byłoby przestępstwa. Decyduje przewaga jednej strony, a nie to, czy druga milczała.

Zarzut z art. 7 k.p.k. i zarzut z art. 5 § 2 k.p.k. wzajemnie się znoszą. Nie da się jednocześnie twierdzić, że sąd źle ocenił dowody, i że po prawidłowej ocenie zostały mu wątpliwości. To dwa różne stany procesowe, a apelacja musi wybrać jeden.

Brak zawiadomienia przez lata nie podważa wiarygodności ofiary. Sąd potraktował tłumaczenie siniaków kosmetyczką albo psem jako zachowanie typowe, wynikające ze wstydu, a nie jako dowód, że przemocy nie było.

Uchybienie w uzasadnieniu wystarczy do wygranej tylko wtedy, gdy mogło wpłynąć na wyrok. Obrońca trafnie wytknął, że sąd pierwszej instancji pominął część dowodów o zachowaniu pokrzywdzonej. Nie wygrał, bo te okoliczności i tak znalazły odbicie w wymiarze kary.

Odmowa terapii bywa argumentem przeciwko łagodzeniu kary. Art. 37a k.k. jest instytucją wyjątkową i wymaga przekonania sądu, że kara nieizolacyjna wystarczy. Opinia stwierdzająca brak podjęcia zaleconej terapii przesądziła, że takiego przekonania nie było.