Krzyczał, że go pobije, kiedy już bił. Sąd uznał, że to nie była groźba

Kamera w samochodzie patrzyła przed siebie. Zarejestrowała mężczyznę idącego ulicą z dużym psem i nadjeżdżający pojazd. Potem, gdy zdarzenie przeniosło się za tył auta, nie widziała już nic.

To, czego nagranie nie pokazało, sądy dwóch instancji musiały odtworzyć z zeznań. To, co pokazało, okazało się ważniejsze niż ktokolwiek zakładał, ale z zupełnie innego powodu.

Ulica była pusta.

Trzy zarzuty z jednego popołudnia

11 lipca 2024 roku w miejscowości pod Legionowem doszło do zdarzenia, z którego prokuratura zbudowała trzy odrębne zarzuty: groźby karalne z art. 190 § 1 k.k., zniszczenie mienia z art. 288 § 1 k.k. i spowodowanie obrażeń ciała z art. 157 § 1 k.k.

Wersja pokrzywdzonego, Henryka Pluty: szedł z psem, samochód przejeżdżał obok, doszło do kontaktu pieszego z karoserią, kierowca wysiadł i zaczął zadawać ciosy ręką w głowę. Skutkiem było złamanie ściany dolnej oczodołu lewego i rana powieki oka lewego, obrażenia skutkujące naruszeniem czynności narządu ciała trwającym powyżej 7 dni. Zniszczone zostały też jego okulary korekcyjne o wartości 2800 złotych.

Wersja oskarżonego, Cezarego Rembiesy: to pokrzywdzony rzucił się na niego z rękoma i uderzał go po całym ciele. Okularów pokrzywdzony w ogóle nie miał na nosie. Żadnych gróźb nie wypowiadał.

Sąd Rejonowy w Legionowie 25 listopada 2025 roku przyjął wersję pokrzywdzonego. Skazał oskarżonego, przyjmując dodatkowo, że działał publicznie i z oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie porządku prawnego, czyli że popełnił występek o charakterze chuligańskim. Kara: rok i dwa miesiące ograniczenia wolności.

Odwołali się oboje. Obrońca w całości na korzyść, z ośmioma zarzutami i wnioskiem o uniewinnienie. Prokurator na niekorzyść, domagając się sześciu miesięcy pozbawienia wolności za ten czyn i kary łącznej ośmiu miesięcy, bo, jak argumentował, nie da się jednocześnie stosować art. 37a § 1 k.k. i art. 57a § 1 k.k.

Dlaczego zeznania obroniły się przed zarzutami

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga zaczął od uporządkowania zarzutów procesowych i tu obrona wypadła słabo.

Zarzucanie naruszenia art. 410 k.p.k. wymaga wykazania, że sąd oparł wyrok na materiale nieujawnionym na rozprawie albo tylko na jego części. Wadliwa ocena dowodów, wyjaśnił sąd, to nie jest uchybienie art. 410 k.p.k. A skoro dowody zostały prawidłowo ujawnione i ocenione, zarzut jest bezpodstawny.

Podobnie art. 5 § 2 k.p.k. Ten przepis i art. 7 k.p.k. mają charakter rozłączny. Obrońca musi się zdecydować: albo twierdzi, że sąd źle ocenił dowody, albo że ocenił je dobrze, dostrzegł wątpliwości i nie rozstrzygnął ich na korzyść oskarżonego. Z uzasadnienia apelacji wynikało to pierwsze, więc zarzut in dubio pro reo upadł automatycznie.

Potem sąd rozebrał dowody obrony.

Świadek, na którego powoływała się obrońca, nie była świadkiem zdarzenia. O jego przebiegu dowiedziała się od samego oskarżonego. Jej relacja o tym, że to on został uderzony, nie pochodziła z własnych obserwacji, tylko z jednego źródła, uznanego już za niewiarygodne.

Zdjęcie siniaków sąd potraktował ostrożnie z powodu chronologii. Oskarżony składał wyjaśnienia 17 września 2024 roku i nie wspomniał wtedy o żadnych obrażeniach na nogach. Wersja pojawiła się dopiero na rozprawie.

Argument, że pokrzywdzony postawnej budowy, w dodatku z dużym psem, nie mógł się po prostu skulić i przyjmować ciosów, sąd odrzucił jednym zdaniem: zachowanie napastnika było tak nietypowe i agresywne, że reakcja wynikająca z dużego zaskoczenia była jedyną możliwą. Nie każdy w takiej sytuacji jest w stanie podjąć obronę.

O tym, kto był agresorem, przesądziło zachowanie po zdarzeniu. Oskarżony, który twierdził, że został zaatakowany, nie wezwał policji i odjechał z miejsca. Świadek pojechał za nim aż pod dom, a tam oskarżony wciąż był agresywny: próbował go odepchnąć i uderzyć, gdy ten tłumaczył mu, że potrącił człowieka.

Zdanie do operatora 112

Najbardziej sporny okazał się wątek okularów. Nagranie wideorejestratora nie było na tyle wyraźne, żeby stwierdzić, czy pokrzywdzony je miał. Obrona uznała to za dowód, że nie miał.

Sąd odwrócił rozumowanie: z niewyraźnego zapisu nie da się wyciągać tak daleko idących wniosków. A za wersją pokrzywdzonego przemawiały dwie rzeczy. Po pierwsze wada wzroku minus 3,5 dioptrii i jego zeznanie, że bez okularów nie wychodzi z domu.

Po drugie, i to sąd uznał za rozstrzygające, nagranie rozmowy z operatorem numeru alarmowego. Pytany o numer najbliższego budynku, pokrzywdzony odpowiedział, że ma rozbite okulary i nie wie, co się dzieje. Jeszcze na miejscu, w emocjach, kilka minut po zdarzeniu, mówił o zbitych okularach. Trudno wymyślić szczegół, którego się nie planowało.

Ulica, na której nikogo nie było

I tu obrona w końcu wygrała, w jedynym punkcie, który wygrać mogła.

Art. 115 § 21 k.k. definiuje występek chuligański przez zestaw przesłanek, które muszą wystąpić łącznie: umyślny zamach między innymi na zdrowie, działanie publiczne, brak powodu albo oczywiście błahy powód, i okazanie przez to rażącego lekceważenia porządku prawnego.

Sąd Okręgowy zgodził się, że doszło do zamachu na zdrowie i że powód był oczywiście błahy. Ale zatrzymał się na słowie publicznie.

Obrońca miała rację, że działanie w miejscu publicznym to nie to samo co działanie publicznie. Sąd przypomniał wykładnię: działanie publiczne zachodzi wtedy, gdy ze względu na miejsce albo na okoliczności i sposób działania zachowanie sprawcy jest lub może być dostrzegalne dla nieokreślonej liczby osób, a sprawca mając świadomość tej możliwości co najmniej na to się godzi. Znamię “publicznie” wskazuje nie tyle na miejsce, ile na sytuację, ocenianą konkretnie, a nie w oderwaniu od realiów. Czyn popełniony na całkowicie pustej ulicy publiczny nie jest.

I tu wróciło nagranie z wideorejestratora, tym razem po stronie obrony. Widać na nim, że na ulicy byli tylko oskarżony i pokrzywdzony. Ulica była mało uczęszczana, okolica również. Inne osoby pojawiły się dopiero później.

Brak tej jednej przesłanki wykluczył kwalifikację chuligańską. Z opisu czynu wypadło stwierdzenie o działaniu publicznie i z oczywiście błahego powodu, a z kwalifikacji prawnej art. 57a § 1 k.k.

Konsekwencja uboczna: apelacja prokuratora, oparta w całości na tezie, że nie można łączyć art. 37a § 1 k.k. z art. 57a § 1 k.k., stała się bezprzedmiotowa. Skoro art. 57a zniknął, nie było już czego z czym nie łączyć.

Bił i mówił, że pobije

Drugą zmianę sąd wprowadził z urzędu i nikt o nią nie wnosił.

Prokurator postawił trzy zarzuty, sąd rejonowy przypisał dwa czyny. Sąd Okręgowy uznał, że 11 lipca 2024 roku było jednym zdarzeniem, a nie kilkoma.

Kluczowy był wątek gróźb. Oskarżony rzeczywiście wypowiadał wobec pokrzywdzonego niecenzuralne słowa zapowiadające przemoc. Ale, jak wynikało z niepodważonych zeznań pokrzywdzonego, wypowiadał je w momencie, gdy już zadał pierwszy cios, a potem w trakcie bicia.

Art. 190 § 1 k.k. karze tego, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia. Sąd wyciągnął z tego wniosek gramatyczny i logiczny zarazem: wypowiadane słowa muszą dotyczyć zdarzeń przyszłych, a nie dokonujących się w tej samej chwili.

Oskarżony w sposób werbalny opisywał przemoc, którą właśnie stosował. Nie groził jej użyciem. Zapowiedź, która realizuje się w trakcie mówienia, przestaje być zapowiedzią.

Zostało więc jedno zachowanie o podwójnej kwalifikacji: art. 157 § 1 k.k. w zbiegu z art. 288 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k.

Jedna kara zamiast dwóch

Za tak ustalony czyn, na podstawie art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k., sąd wymierzył 10 miesięcy ograniczenia wolności w postaci nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie.

Uzasadniając wymiar, sąd wskazał na działanie z zamiarem bezpośrednim. Oskarżony jest dorosły, zdrowy psychicznie, nie działał w sytuacji atypowej. Sfrustrowany tym, że idący w jego kierunku pieszy nie zszedł mu z drogi i że doszło do uderzenia w samochód, postanowił wysiąść i wyładować gniew. Wyrządził szkodę majątkową niedużych rozmiarów i znaczną krzywdę: ból fizyczny, długotrwałe skutki obrażeń, silny stres, obawę o życie i zdrowie. Okolicznością łagodzącą była niekaralność.

Utrzymano nawiązkę orzeczoną przez pierwszą instancję. Zasądzono od oskarżonego 840 zł zwrotu kosztów pomocy prawnej dla oskarżyciela posiłkowego, bo apelacja obrońcy w znacznej części nie została uwzględniona. Od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze sąd oskarżonego zwolnił, biorąc pod uwagę jego sytuację majątkową.

Co z tej historii wynika

Miejsce publiczne to nie to samo co działanie publicznie. Kwalifikacja chuligańska z art. 115 § 21 k.k. wymaga, żeby zachowanie było dostrzegalne dla nieokreślonej liczby osób. Zdarzenie na pustej ulicy tego warunku nie spełnia, choćby ulica formalnie była przestrzenią publiczną. Wystarczyło, że jedna z czterech przesłanek odpadła, i cała konstrukcja obostrzenia kary runęła.

Groźba musi dotyczyć przyszłości. Słowa zapowiadające przemoc, wypowiadane w trakcie zadawania ciosów, to opis tego, co się właśnie dzieje, a nie groźba w rozumieniu art. 190 § 1 k.k. Rozróżnienie brzmi subtelnie, ale skreśliło z wyroku cały odrębny zarzut.

Jedno zdarzenie to jeden czyn, nawet jeśli akt oskarżenia mówi inaczej. Prokurator postawił trzy zarzuty, sąd rejonowy przypisał dwa czyny, sąd odwoławczy scalił wszystko w jedno zachowanie kwalifikowane kumulatywnie. Liczba punktów w akcie oskarżenia nie przesądza o liczbie przestępstw.

Świadek ze słyszenia nie wzmacnia wersji oskarżonego. Osoba, która zna przebieg zdarzenia wyłącznie z relacji oskarżonego, nie stanowi drugiego, niezależnego źródła. Sąd potraktował jej zeznania jako powtórzenie tego samego, już niewiarygodnego przekazu.

To, co powiesz w pierwszej minucie, waży najwięcej. Wersja pokrzywdzonego o rozbitych okularach obroniła się dzięki nagraniu rozmowy z operatorem 112. Wersja oskarżonego o własnych obrażeniach osłabła, bo nie było jej w pierwszych wyjaśnieniach, a pojawiła się dopiero na rozprawie.