Zamknął restaurację i nie oddał sprzętu. O zarzucie zadecydował rzeczoznawca

Na drzwiach lokalu wisiała kartka: “zamknięte do odwołania”. Windykator zapisał to sobie w notatkach 24 września 2021 roku, kiedy przyjechał pod adres restauracji i nikogo nie zastał.

W środku stało wszystko, po co przyjechał. Piece, komora chłodniczo-mroźnicza, kostkarka natryskowa, frytownica, mieszarka spiralna, walcarka do ciasta, witryny, szafy chłodnicze i mroźnicze, stoły ze zlewami, wózek transportowy, zmywarka. Kilkadziesiąt pozycji z dwóch umów leasingu.

Sprzęt należał do spółki leasingowej. Umowy zostały wypowiedziane. Człowiek, który miał go wydać, nie odbierał telefonu.

Dwie umowy i pandemia

Hubert Tarnawa postanowił w 2019 roku otworzyć restaurację z piekarnią. Lokal wynajął, a wyposażenie sfinansował dwiema umowami leasingu ze spółką akcyjną z branży leasingowej.

Z tytułu tych umów spółka wystawiła dwie faktury: jedną z 17 maja 2018 roku na 190 661,24 zł i drugą z 13 czerwca 2018 roku na 28 456,41 zł. Konstrukcja była standardowa: leasingodawca przekazuje prawo do używania rzeczy, leasingobiorca płaci raty.

Przez pewien czas działało. Restauracja przynosiła zyski, raty szły. Potem przyszły ograniczenia pandemiczne, lokal gastronomiczny przestał zarabiać i został zamknięty.

Raty przestały wpływać. Sprzęt został w lokalu.

Spółka wysyłała wezwania do zapłaty, potem wezwania do przekazania sprzętu. Oskarżony nie odpowiadał. Wobec zwłoki leasingodawca 22 lipca 2021 roku i 21 stycznia 2022 roku złożył oświadczenia o wypowiedzeniu obu umów w trybie natychmiastowym i wezwał do zwrotu przedmiotów leasingu do jednego ze swoich magazynów, z prośbą o telefoniczne potwierdzenie terminu. Zastrzegł kary umowne za każdy dzień opóźnienia i możliwość windykacji.

Korespondencji zawierającej te oświadczenia oskarżony dwukrotnie nie odebrał, mimo awizowania.

Rok chodzenia za jednym człowiekiem

Spółka zleciła firmie windykacyjnej zabezpieczenie sprzętu. Zapis tych działań czyta się jak kronika unikania.

Windykator pojechał pod adres zamieszkania oskarżonego. Nie zastał go, zostawił wizytówkę z prośbą o kontakt. Pojechał pod lokal. Nikogo, kartka na drzwiach. Zadzwonił do partnerki oskarżonego, która była też poręczycielem weksla wystawionego przy umowach leasingu. Usłyszał, że odbiera ona kierowaną do niego korespondencję, ale mu jej nie przekazuje, bo nie ma z nim kontaktu. Dzwonił wielokrotnie do obojga. Nie odbierali.

W grudniu 2021 roku udało się w końcu spotkać. Oskarżony oświadczył, że zamierza kontynuować działalność, i zaproponował kolejne spotkanie w lokalu, gdzie stał sprzęt. Windykator dostał wtedy od spółki dyspozycję: zabezpieczyć urządzenia.

Oskarżony zadeklarował spłatę zaległości w ciągu dwunastu miesięcy. Spółka się nie zgodziła, ale zostawiła furtkę: jeśli wpłaci 60 000 zł w ciągu trzech miesięcy, umowy zostaną wznowione.

Pod koniec grudnia oskarżony poinformował, że wystąpił pisemnie o rozłożenie zaległości na raty, i obiecał, że w razie odmowy odda cały sprzęt. Prosił o wstrzymanie czynności do stycznia. Mówił, że negocjuje z potencjalnym wspólnikiem i chce wrócić do prowadzenia restauracji.

W styczniu 2022 roku windykator chciał zinwentaryzować sprzęt w lokalu. Nie doszło do tego z powodu nieobecności oskarżonego. W toku tych negocjacji oskarżony przekazał windykatorowi 2 746,28 zł.

1 marca 2022 roku windykator złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa.

Drugi windykator zeznał to samo z innej perspektywy: umawiał się z oskarżonym, który nie przyjeżdżał, a przy próbach wejścia do lokalu słyszał, że oskarżony nie ma kluczy.

Kto zamknął lokal i kiedy

Linia obrony na rozprawie brzmiała: chciałbym oddać sprzęt, ale nie mogę, bo właściciel lokalu wymienił zamki.

Sąd sprawdził tę wersję u samego właściciela lokalu. Ten zeznał, że oskarżony zalegał mu z czynszem od początku, że zaległości narosły do około 300 000 zł, że doszło do tego zadłużenie we wspólnocie mieszkaniowej, które właściciel spłacił za niego osobiście, a potem uzyskał nakaz zapłaty.

Co do zamków: właściciel pisemnie wzywał oskarżonego do opróżnienia lokalu i zabrania rzeczy, i przez kilka miesięcy nie dostał żadnej odpowiedzi. Sam wszedł do lokalu dopiero pod koniec 2022 roku, wcześniej tam nie wchodził i zamków nie zmieniał. Nowemu najemcy wynajął lokal w styczniu 2023 roku, i to nowy najemca wymienił zamki.

Innymi słowy: oskarżony mógł wejść do lokalu i zabrać sprzęt przez cały sporny okres.

Sąd odnotował też, że oskarżony wpłacił na obie umowy niemałe pieniądze: 154 939,52 zł na jedną i 30 070,67 zł na drugą. W postępowaniach cywilnych i egzekucyjnych spółka nie odzyskała nic. Egzekucję dotyczącą pierwszej umowy umorzono jako bezskuteczną.

Dlaczego to przestępstwo, a nie tylko dług

Najważniejsza część uzasadnienia dotyczy pytania, które przy leasingu wraca stale: kiedy niezapłacenie rat i nieoddanie rzeczy przestaje być sprawą cywilną, a staje się przestępstwem.

Sąd sięgnął po art. 284 § 2 k.k., czyli sprzeniewierzenie. Istotą tego czynu jest nieuprawnione rozporządzenie powierzoną rzeczą ruchomą, którą sprawca otrzymał i posiadł całkowicie legalnie. Powierzenie polega na przeniesieniu władztwa nad rzeczą bez prawa rozporządzania nią jak własną. Przywłaszczenie to potraktowanie takiej rzeczy jak swojej: włączenie jej do majątku albo wykonywanie wobec niej czynności właścicielskich.

Odmowa wydania rzeczy leasingowanej po skutecznym wypowiedzeniu umowy, przy jednoczesnym niezapłaceniu za nią, wystarcza, zdaniem sądu, do przyjęcia zamiaru przywłaszczenia.

O tym zamiarze świadczyły konkretne zachowania: nieodbieranie kierowanej korespondencji, z czego oskarżony chciał uczynić sposób na uniknięcie odpowiedzialności, oraz konsekwentne unikanie kontaktu z osobami działającymi w imieniu spółki. Windykator zeznał, że oskarżony powiedział mu wprost: nie odda tego sprzętu, bo chce dalej prowadzić działalność.

Sąd wprost odrzucił dwa argumenty obronne. Po pierwsze, chęć “uratowania” firmy nie ekskulpuje, bo oskarżony nie miał żadnych uprawnień do samowolnego dysponowania przedmiotami leasingu. Był dorosły, poczytalny, miał doświadczenie w prowadzeniu firmy, otrzymał ogólne warunki umowy i był w stanie zinterpretować swoje obowiązki.

Po drugie, utrata płynności finansowej nie ma znaczenia dla prawnokarnej oceny. Podobnie fakt, że spółka równolegle prowadziła postępowania cywilne i egzekucyjne: to pozostaje poza istotą przypisanego przestępstwa.

Sąd zauważył jeszcze, że w postępowaniu przygotowawczym oskarżony przyznał się w całości. Wyjaśnił wtedy, że po zamknięciu restauracji przestał płacić raty, dostawał wezwania i nie reagował, a sprzęt przetrzymywał, bo myślał, że uda mu się dzięki niemu zarobić i uratować sytuację. W innych wyjaśnieniach przyznał, że mimo doręczonych wypowiedzeń nadal prowadził działalność, korzystając z tego sprzętu. Na rozprawie już się nie przyznawał.

Wycena, która skasowała surowszą kwalifikację

Akt oskarżenia zarzucał przywłaszczenie mienia o łącznej wartości 269 514,75 zł i kwalifikował czyn z art. 284 § 2 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k., czyli jako przywłaszczenie mienia znacznej wartości, zagrożone znacznie surowiej.

Ta kwota była prostą sumą dwóch faktur wystawionych w 2018 roku.

Sąd powołał biegłego rzeczoznawcę z zakresu wyceny ruchomości, maszyn, urządzeń i wyposażenia. Zadanie brzmiało: ile ten sprzęt był wart 1 grudnia 2022 roku, czyli wtedy, gdy oskarżony był zobowiązany do jego wydania.

Odpowiedź: 162 080,00 zł. Sprzęt z pierwszej faktury wart był wtedy 150 330,00 zł, z drugiej 11 750,00 zł.

Sąd wyjaśnił regułę, która za tym stoi. W sprawach o przywłaszczenie przedmiotu leasingu szkodę stanowi rzeczywista wartość rynkowa przedmiotu na dzień popełnienia przestępstwa, a nie wartość z dnia zawarcia umowy. Wycena musi uwzględniać stopień zużycia i stan techniczny w momencie przywłaszczenia, oraz cenę rynkową takich samych lub podobnych przedmiotów.

Cztery lata używania w kuchni i stania w zamkniętym lokalu zrobiły swoje. A skoro wartość spadła poniżej progu mienia znacznej wartości, z kwalifikacji wypadł art. 294 § 1 k.k. Została sama podstawowa postać sprzeniewierzenia.

Opinia nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Kara i rachunek

Sąd zastosował na podstawie art. 4 § 1 k.k. przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu sprzed nowelizacji z 7 lipca 2022 roku, jako względniejsze dla sprawcy.

Jako okoliczności obciążające wskazał rażące nadużycie zaufania udzielonego przez właściciela rzeczy, pełną premedytację, lekceważący stosunek do własnych zobowiązań oraz rodzaj i wysokość szkody. Jako łagodzące: niezależne od oskarżonego ograniczenia w prowadzeniu działalności w czasie pandemii oraz złożenie wyjaśnień zbieżnych z ustalonym stanem faktycznym.

Wymiar: 7 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na 3 lata próby, plus obowiązek pisemnego informowania sądu o przebiegu próby co pół roku. Sąd uzasadnił zawieszenie tym, że w czasie popełnienia przestępstwa oskarżony nie był skazany na karę pozbawienia wolności.

Na wniosek pokrzywdzonej spółki sąd orzekł obligatoryjnie, na podstawie art. 46 § 1 k.k., obowiązek naprawienia szkody w całości: zapłatę 162 080,00 zł.

Od kosztów sądowych i opłaty oskarżonego zwolnił.

Co z tej historii wynika

Wartość szkody liczy się na dzień przestępstwa, nie na dzień faktury. Ta jedna reguła zmieniła w tej sprawie kwalifikację prawną. Prokurator zsumował faktury z 2018 roku i dostał kwotę uzasadniającą surowszy przepis o mieniu znacznej wartości. Biegły wycenił zużyty sprzęt na dzień, w którym miał być zwrócony, i art. 294 § 1 k.k. z wyroku zniknął.

Nieodbieranie listów nie zatrzymuje sprawy, tylko dowodzi zamiaru. Oskarżony dwukrotnie nie odebrał awizowanych wypowiedzeń umów, licząc, że to go osłoni. Sąd potraktował to jako jeden z dowodów, że chciał zatrzymać sprzęt dla siebie.

Kłopoty finansowe nie są obroną w sprawie o sprzeniewierzenie. Pandemia, zamknięta gastronomia, brak przychodów: sąd uznał to za okoliczność łagodzącą przy wymiarze kary, ale nie za coś, co znosi bezprawność. Nikt nie ma prawa samowolnie dysponować cudzą rzeczą, żeby ratować własną firmę.

Sprawa cywilna i sprawa karna biegną obok siebie. Spółka wypowiedziała umowy, pozwała, egzekwowała i uzyskała nakaz z weksla. To, zdaniem sądu, w niczym nie zmienia oceny karnej: sprzeniewierzenie zaistniało obiektywnie, niezależnie od tego, co dzieje się w postępowaniu cywilnym.

Przyznanie się w śledztwie zostaje w aktach. Na rozprawie oskarżony wycofał się z przyznania. Sąd i tak dał wiarę tym wcześniejszym wyjaśnieniom, bo pokrywały się z zeznaniami windykatorów i dokumentami, a przy wymiarze kary policzył je jako okoliczność łagodzącą.

Alibi warto sprawdzić u źródła. Twierdzenie o wymienionych zamkach upadło, gdy zeznał właściciel lokalu: sam wszedł do środka dopiero pod koniec 2022 roku, a zamki wymienił dopiero nowy najemca w styczniu 2023.