Wyszedł z apteki z torbą kosmetyków. Spierał się potem o jedno słowo w kodeksie

Na nagraniu z monitoringu wszystko widać dokładnie i bez emocji. Mężczyzna z czarną torbą staje w kolejce do okienka aptecznego. Po chwili odchodzi na bok, do regału z kosmetykami. Pochyla się nad dolnymi półkami. Ręka porusza się kilka razy, zgarniając produkty do torby.

Potem wraca do okienka. Nie wykłada niczego na ladę. Wychodzi.

Kamera pod sufitem zarejestrowała całą sekwencję. Sąd nazwał ten materiał dowodem obiektywnym i bezwpływowym, i to sformułowanie okazało się kluczowe dla dalszego losu sprawy.

Ile było warte to, co zmieściło się w torbie

Pracownica apteki, Zofia Urbanek, wyszczególniła później, co dokładnie zniknęło z półek. Artykuły kosmetyczne, wiele pozycji. Ich łączna wartość: 2 194,59 zł.

Ta liczba stała się osią całego sporu prawnego, choć na pierwszy rzut oka wygląda niewinnie.

Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wyrokiem z 27 stycznia 2026 roku skazał Igora Wilczka za czyn z art. 278 § 1 k.k. w związku z art. 64 § 1 k.k. Pierwszy przepis to kradzież. Drugi to recydywa: surowsze traktowanie sprawcy, który popełnił podobne przestępstwo umyślne po odbyciu kary za poprzednie.

Oskarżony przyznał się do zarzutu. Mimo to złożył apelację, i to napisaną osobiście.

Apelacja bez zarzutów

Formularz uzasadnienia sądu odwoławczego ma rubrykę na zaznaczenie, jakie zarzuty podniósł skarżący. W tej sprawie zaznaczono kratkę “brak zarzutów”.

To nie było niedopatrzenie. Sąd Okręgowy w Siedlcach zaznaczył wprost: oskarżony nie sformułował zarzutów z art. 439 pkt 1 k.p.k. ani z art. 438 pkt 1-4 k.p.k., ale w świetle art. 427 § 1 i 2 k.p.k., odczytanego a contrario, nie miał takiego obowiązku.

To ważna asymetria polskiej procedury karnej. Zawodowy pełnomocnik musi w apelacji wskazać konkretne zarzuty odwoławcze i je uzasadnić. Oskarżony piszący sam nie musi. Sąd czyta jego pismo i sam odczytuje z niego, co skarżący kwestionuje.

Tu odczytał dwie rzeczy. Po pierwsze, oskarżony podważał ustalenia faktyczne. Po drugie, sygnalizował coś, o czym nigdy wcześniej nie mówił.

Zdanie, przez które sąd sam przeprowadził dowód

W apelacji pojawiła się wzmianka o leczeniu psychiatrycznym.

Wcześniej nie było o tym słowa. Ani podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym, ani w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji oskarżony nie podnosił, że leczy się psychiatrycznie, neurologicznie czy odwykowo.

Sąd Okręgowy mógł potraktować to jako spóźnioną próbę. Zrobił coś innego: powziął wątpliwość co do poczytalności i dopuścił dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej. Nie tylko co do stanu w chwili czynu, ale też co do tego, czy oskarżony jest w stanie samodzielnie się bronić.

Dodatkowo wyznaczył mu obrońcę z urzędu na postępowanie odwoławcze.

Opinia okazała się jednoznaczna. Biegli nie stwierdzili choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego. Rozpoznali natomiast dysharmonijną osobowość oraz zespół uzależnienia od kilku substancji psychoaktywnych, heroiny i alkoholu.

Sąd ocenił tę opinię przez pryzmat art. 200 § 2 k.p.k.: jasna, pełna, zrozumiała, przekonująca, wskazująca zastosowane metody badawcze i wyjaśniająca podstawy wniosków końcowych.

Dlaczego substancje nie zadziałały jako obrona

Najciekawszy fragment opinii dotyczy art. 31 § 2 k.k., czyli znacznie ograniczonej poczytalności.

Oskarżony twierdził, że znajdował się w stanie wyłączającym świadome działanie i że nie towarzyszył mu zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej. Biegli odrzucili to i podali konkretny powód: działanie heroiny lub klonazepamu nie miało tu znaczenia, bo w taki stan wprowadził się nie po raz pierwszy i znał działanie tych substancji na swój organizm.

To sedno konstrukcji odpowiedzialności za czyny popełnione po odurzeniu. Ktoś, kto wielokrotnie sięgał po tę samą substancję, wie, co ona z nim robi. Wprawiając się w ten stan, podejmuje świadomą decyzję o jego skutkach. Prawo nie pozwala potem tłumaczyć czynu stanem, który sprawca sam u siebie wywołał, znając konsekwencje.

Biegli stwierdzili też, że oskarżony może brać udział w postępowaniu i prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd Okręgowy podkreślił, że mimo to i tak przydzielił mu obrońcę, więc o naruszeniu prawa do obrony nie może być mowy.

Dwa tysiące złotych i granica między kodeksami

Główny wysiłek apelacji zmierzał gdzie indziej: do przesunięcia czynu z kodeksu karnego do kodeksu wykroczeń.

W polskim prawie kradzież ma próg wartościowy. Poniżej ustawowej granicy jest wykroczeniem z art. 119 k.w. Powyżej, przestępstwem z art. 278 § 1 k.k. Różnica jest zasadnicza: inne postępowanie, inne kary, inne konsekwencje w rejestrze karnym.

Sąd zamknął ten wątek jednym ustaleniem: skradzione mienie miało wartość ponad dwukrotnie przekraczającą próg dzielący przestępstwo od wykroczenia. Nie było więc czego przekwalifikowywać.

Została druga furtka: wypadek mniejszej wagi. To instytucja, która przy tej samej kwalifikacji pozwala potraktować czyn znacznie łagodniej.

Sąd przytoczył definicję z orzecznictwa: wypadek mniejszej wagi to sytuacja, w której okoliczności popełnienia przestępstwa, zwłaszcza przedmiotowo-podmiotowe znamiona czynu, charakteryzują się przewagą elementów łagodzących, sprawiających, że czyn nie przybiera zwyczajnej postaci i zasługuje na znacznie łagodniejsze potraktowanie.

I wyliczył, dlaczego tu takiej przewagi nie ma.

Ukradł nie jeden produkt, lecz wiele. Wartość ponad dwukrotnie przekraczała próg. Działał w sposób zaplanowany, co sąd wywiódł z jednego szczegółu widocznego na nagraniu: przyszedł z torbą. Działał w obecności innych klientów apteki. I nie zrobił tego z potrzeby, tylko po to, by uzyskać korzyść majątkową.

Sąd odniósł się jeszcze do jednego argumentu, który w apelacjach pojawia się często. Fakt, że oskarżony przyznał się do zarzutu, nie ma wpływu na ocenę czynu jako wypadku mniejszej wagi. Przyznanie się dotyczy postawy sprawcy po czynie, a wypadek mniejszej wagi ocenia się według okoliczności samego czynu.

Co zostało z tego wyroku

Sąd Okręgowy utrzymał wyrok w mocy w całości i nie dopatrzył się uchybień podlegających uwzględnieniu z urzędu.

Obrońcy z urzędu przyznano ze Skarbu Państwa 1033,20 zł, w tym 193,20 zł podatku VAT, za obronę w postępowaniu odwoławczym.

Samego oskarżonego sąd zwolnił od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, ustalając, że wydatki tego postępowania ponosi Skarb Państwa. To rozstrzygnięcie warto zauważyć: przegrał w całości, a i tak nie obciążono go kosztami, bo art. 624 § 1 k.p.k. pozwala sądowi na takie zwolnienie ze względu na sytuację majątkową skazanego.

Co z tej historii wynika

Oskarżony piszący apelację sam nie musi formułować zarzutów. Art. 427 § 2 k.p.k. wymaga tego od podmiotów fachowych. Pismo osoby niereprezentowanej sąd czyta całościowo i sam ustala, co jest kwestionowane. To realne ułatwienie, choć nie zwalnia z konieczności wskazania, co konkretnie w wyroku jest złe.

Sygnał o chorobie psychicznej sąd sprawdza, nawet zgłoszony późno. Wzmianka o leczeniu psychiatrycznym, która nie padła ani w prokuraturze, ani przed sądem pierwszej instancji, wystarczyła, by sąd odwoławczy z urzędu dopuścił opinię biegłych i wyznaczył obrońcę. Wątpliwość co do poczytalności to nie jest kwestia terminów procesowych.

Odurzenie nie chroni tego, kto zna działanie substancji. Biegli odrzucili art. 31 § 2 k.k. nie dlatego, że substancje nie działały, tylko dlatego, że oskarżony wprowadzał się w ten stan wielokrotnie i znał jego skutki. Świadome wprawienie się w stan odurzenia nie znosi odpowiedzialności za to, co się w nim robi.

Wypadek mniejszej wagi ocenia się po czynie, nie po postawie sprawcy. Przyznanie się do winy może wpłynąć na wymiar kary, ale nie zmienia kwalifikacji. Liczą się okoliczności samego zdarzenia: ile, jak zaplanowane, w jakich warunkach, z jakiej pobudki.

Torba bywa dowodem zamiaru. Sąd wywiódł planowanie z tego, że sprawca przyszedł do apteki z czarną torbą, i z tego, jak systematycznie zgarniał towar z dolnych półek. Nagranie z monitoringu ustala nie tylko fakt zaboru, ale i sposób działania, a ten przesądza o ocenie prawnej.