Sąd sięgnął po dane GUS i wyliczył, ile naprawdę warte jest 700 złotych alimentów

W maju 2022 roku sąd ustalił ojcostwo i zasądził alimenty: 700 zł miesięcznie. Dziecko miało wtedy około dwóch lat.

Cztery lata później matka wniosła o podwyższenie do 1500 zł. Ojciec odpowiedział wnioskiem o oddalenie powództwa w całości, na rozprawie uznał je do 900 zł, a sąd zasądził 1200 zł.

Uzasadnienie tego wyroku warto przeczytać, bo pokazuje trzy narzędzia, po które sąd rodzinny sięga rzadko wprost, a które tu wyłożono krok po kroku.

Narzędzie pierwsze: wskaźnik inflacji

Sąd zaczął od czegoś, o czym w pozwach o alimenty pisze się zwykle ogólnikowo, jako o “wzroście cen”.

Ustalił, powołując się na dane Głównego Urzędu Statystycznego, że skumulowana inflacja od maja 2022 roku do kwietnia roku wyrokowania wyniosła 25,39 procent.

I przełożył to na konkret. Za zasądzone wtedy 700 zł kupimy dziś tyle, co w maju 2022 roku za około 558 zł. Żeby zachować dawną siłę nabywczą, trzeba by dziś dysponować kwotą około 880 zł.

Wniosek sądu brzmiał: samo dostosowanie alimentów do inflacji wymaga ich podwyższenia do około 900 zł.

To jest punkt wyjścia, nie punkt dojścia. Ale ustawia całą dyskusję. Kwota, którą ojciec uznał na rozprawie, okazała się dokładnie tym poziomem, na którym alimenty przestają realnie tracić na wartości, i niczym więcej. Nie odzwierciedlała żadnej ze zmian, które zaszły przez cztery lata.

Warto zapamiętać, że art. 138 k.r.o. obejmuje także zmianę siły nabywczej pieniądza. Sąd wymienił ją w katalogu okoliczności składających się na “zmianę stosunków”, obok zmiany dochodów, przesunięć w majątku, nowych możliwości zarobkowych i zmiany liczby osób pozostających na utrzymaniu.

Narzędzie drugie: dwa protokoły tego samego człowieka

Drugi element to porównanie stanów. Sąd nie ocenia sytuacji stron w próżni, tylko zestawia ją z tą z daty poprzedniego orzeczenia, i po to sięga po stare akta.

Po stronie dziecka zmiana była oczywista. Dwulatek pod bezpośrednią pieczą matki miał potrzeby ograniczone do wyżywienia, odzieży i opieki. Sześciolatek chodzi do przedszkola publicznego, co kosztuje około 400 zł miesięcznie za pobyt i wyżywienie, oraz na zajęcia z tańca sportowego za około 120 zł, do czego dochodzą stroje, obuwie i wyjazdy. Sąd nazwał tę różnicę istotną i oczywistą.

Po stronie ojca zaczęło się robić ciekawiej. W tej sprawie zeznał, że już w 2022 roku pozostawał w związku, a jego dochody były zbliżone do obecnych, czyli około 2000 euro.

Sąd sprawdził protokół z rozprawy z 31 maja 2022 roku. Tamtego dnia ten sam człowiek zeznał jednoznacznie, że z nikim w związku nie pozostaje, mieszka z bratem, a jego dochody wynoszą 1140 euro miesięcznie.

Ocena była zwięzła: zeznając w 2022 roku, pozwany z pewnością był lepiej zorientowany co do swojej ówczesnej sytuacji niż po blisko czterech latach. Sąd uznał za niewiarygodne jego dzisiejsze twierdzenia o przeszłości i oparł się na zeznaniu sprzed lat.

Ta próba zatarcia różnicy między “wtedy” a “dziś” była zresztą logiczna z punktu widzenia obrony: skoro nic się nie zmieniło, nie ma zmiany stosunków, a więc nie ma podstawy do podwyższenia. Rozbiła się o własny podpis pod protokołem.

Ustalony obraz wyszedł więc taki. W 2022 roku ojciec zarabiał 1140 euro, wynajmował mieszkanie z bratem, który dokładał około 400 euro, a przytłaczającą większość kosztów utrzymania ponosił sam. Dziś zarabia około 2000 euro, mieszka z partnerką osiągającą podobny dochód, a koszty mieszkania i życia dzielą po połowie. Obciążenie alimentami starszego syna pozostało na zbliżonym poziomie, około 420 zł.

Sytuacja matki poprawiła się w stopniu ograniczonym. Dziecko podrosło, więc mogła zwiększyć wymiar pracy i zarabia teraz około 3200-3300 zł zamiast 1400 zł, ale wzrósł czynsz, z około 1300 zł do około 1800 zł, i ponosi go samodzielnie. Straciła też wcześniejszy dodatek z pomocy społecznej. Do tego, jak ustalił sąd, ostatni prezent od ojca syn dostał na Boże Narodzenie 2024 roku, a od tamtej pory nie ma nawet takiego, szczątkowego wsparcia poza alimentami.

Narzędzie trzecie: procent dochodu

Trzeci element to sprawdzian, czy zasądzona kwota nie przekracza możliwości zobowiązanego. Sąd wykonał go rachunkowo.

W 2022 roku ojciec przy dochodzie 1140 euro płacił 700 zł alimentów, co przy ówczesnym kursie euro odpowiadało około 150 euro, czyli około 13 procent dochodu.

Dziś 1200 zł przy innym kursie to około 282 euro przy dochodzie 2000 euro, czyli około 14 procent dochodu.

Konkluzja: mimo znaczącego podwyższenia kwoty nominalnej obciążenie pozostaje na zbliżonym poziomie, i to pomimo tego, że dziecko podrosło, sytuacja osobista ojca się poprawiła, a wspierania syna w innej formie nie ma w ogóle.

To rozumowanie warto rozumieć poprawnie. W polskim prawie nie ma żadnej ustawowej stawki procentowej alimentów. Sąd nie stosował tu żadnego przelicznika, tylko posłużył się proporcją jako testem racjonalności własnej decyzji: skoro poprzednia kwota mieściła się w możliwościach zobowiązanego, a nowa stanowi podobną część większego dochodu, to również się mieści.

Osobiste starania jako część obowiązku

W uzasadnieniu jest jeszcze wątek, który przewija się przez większość spraw alimentacyjnych, ale rzadko bywa tak wyraźnie nazwany.

Obowiązek alimentacyjny obciąża oboje rodziców, także tego, pod którego pieczą dziecko pozostaje. Wykonanie tego obowiązku może jednak polegać na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie. Sąd podkreślił, że uwzględnianie tych starań jako wkładu jest szczególnie istotne, gdy jedno z rodziców samodzielnie albo w zdecydowanie większym zakresie opiekuje się dzieckiem małym lub wymagającym stałej opieki.

Matka sprawuje pieczę sama. Ojciec, mimo kilku przyjazdów do Polski w ciągu roku i znajomości adresu, nie spotyka się z synem. Jego udział sprowadza się wyłącznie do pieniędzy, więc pieniężna część rozkłada się inaczej, niż gdyby dzielili się opieką.

Sąd przypomniał też, że art. 135 § 3 k.r.o. wyłącza świadczenia wychowawcze i inne socjalne z podstawy ustalania alimentów. Nie wchodzą one do rachunku.

Wyrok podwyższył alimenty do 1200 zł miesięcznie z dniem złożenia pozwu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności każdej raty. Koszty procesu sąd wzajemnie zniósł, odstąpił od obciążania ojca opłatami sądowymi i nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, obowiązkowy przy alimentach.

Co z tej historii wynika

Inflacja jest samodzielną podstawą podwyższenia alimentów. Sąd wyliczył ją z danych GUS i pokazał, że kwota sprzed czterech lat straciła jedną czwartą wartości. Nawet gdyby dziecko nie podrosło i nic innego się nie zmieniło, samo utrzymanie realnej wartości świadczenia wymagałoby podniesienia go o kilkadziesiąt procent.

Stare akta są dowodem przeciwko dzisiejszym zeznaniom. Ojciec próbował przedstawić swoją sytuację sprzed czterech lat jako identyczną z obecną, żeby wykluczyć zmianę stosunków. Sąd otworzył protokół z tamtej rozprawy i porównał obie wersje. Wygrała ta złożona bliżej zdarzeń.

Wejście w związek liczy się jako poprawa sytuacji. Nowy partner nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec cudzego dziecka, ale dzielenie kosztów mieszkania i życia realnie zwiększa możliwości zobowiązanego. Sąd wymienił to wprost w katalogu okoliczności składających się na zmianę stosunków.

Procent dochodu jest testem, nie regułą. Polskie prawo nie zna ustawowej stawki alimentów. Sąd użył proporcji tylko po to, by sprawdzić, czy nowa kwota obciąża zobowiązanego podobnie jak poprzednia. To sprawdzian sensowności rozstrzygnięcia, a nie sposób jego wyliczenia.

Uznanie powództwa w części nie zamyka sprawy. Ojciec uznał żądanie do 900 zł i mniej więcej tyle wynosiłaby sama korekta inflacyjna. Sąd zasądził o jedną trzecią więcej, bo poza spadkiem wartości pieniądza zaszły jeszcze dwie rzeczy: dziecko poszło do przedszkola, a dochód zobowiązanego wzrósł niemal dwukrotnie.