Donosy o drugiej w nocy. Gdzie kończy się złośliwość, a zaczyna nękanie

W nocy z 15 na 16 września 2024 roku, o godzinie 2.21, z prywatnej skrzynki pocztowej poszedł mail do jednej instytucji publicznej. Siedem minut później, o 2.28, z tego samego adresu poszedł mail do drugiej. Obie wiadomości dotyczyły tej samej posesji na podkarpackiej wsi i były napisane w tej samej stylistyce.

Nadawca był wtedy w pracy. Grafik pokazywał zmianę od 22.00 do 6.00 rano.

To był jeden z tych detali, na których później zawisła cała sprawa.

Sąsiedztwo, którego jedna strona prawie nie ma na miejscu

Renata Eichler mieszka na stałe w Holandii. W Polsce ma dom na wsi w powiecie jasielskim, przyjeżdża tam okresowo. Jej działka graniczy z działką, której używał Marcin Chwalba, elektryk pracujący na zmiany.

Prokuratura zarzuciła mu przestępstwo z art. 190a § 1 k.k., czyli uporczywe nękanie, popularnie zwane stalkingiem. Zarzut obejmował okres od 26 marca 2024 roku do 23 listopada 2024 roku i cztery rodzaje zachowań.

Pierwszy: rozsyłanie z konta poczty elektronicznej nieprawdziwych doniesień na pokrzywdzoną do dwóch instytucji publicznych, co inicjowało kontrole na terenie jej posesji.

Drugi: zakłócanie spoczynku nocnego przez wykonywanie w późnych godzinach wieczornych i nocnych prac porządkowych, wycinki drzew na sąsiedniej działce.

Trzeci: nachodzenie pokrzywdzonej w miejscu jej pobytu.

Czwarty: nagrywanie i fotografowanie jej posesji.

Sąd Rejonowy w Jaśle uznał go winnym. 16 lutego 2026 roku wymierzył sześć miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na dwa lata, zobowiązał do powstrzymania się od wszelkich kontaktów z pokrzywdzoną, zasądził 5 000 zł nawiązki i nakazał pisemne informowanie kuratora o przebiegu okresu próby co pół roku.

Odwołali się obaj: obrońca i sam oskarżony.

Linia obrony: nie ja, a jeśli ja, to słusznie

Apelacja obrońcy liczyła pięć zarzutów procesowych. Dowolna ocena dowodów. Oparcie wyroku na części materiału. Nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść oskarżonego. Oddalenie wniosku dowodowego o mapę działek. Wadliwe uzasadnienie.

Sam oskarżony napisał osobno i konkretniej. Donosów nie wysyłał, nie wie kto je wysłał, a poza tym zgłoszenie nieprawidłowości w odprowadzaniu ścieków jest obowiązkiem obywatela, nie nękaniem. Kontrola i tak by się odbyła, bo gmina prowadziła wtedy rutynowe kontrole u wszystkich mieszkańców wsi. A kontrola potwierdziła nieprawidłowości, więc doniesienia nie były nieprawdziwe.

Prac nocnych nie wykonywał, bo w większości tego okresu przebywał na zwolnieniu lekarskim z kontuzją ręki, a w pozostałe dni pracował na zmianach popołudniowych i nocnych, więc nie było go na posesji. Rębaka nawet nie posiada.

Pokrzywdzonej nie nachodził, bo ona przebywa na stałe w Holandii. Był na drodze publicznej obok jej posesji jeden jedyny raz, w czasie procesu o zniszczenie ciągnikiem trawnika o wartości 180,00 zł, żeby na własne oczy zobaczyć te zniszczenia. Nie sposób, argumentował, wzbudzić poczucie zagrożenia u kogoś oddalonego o tysiące kilometrów.

Grafik pracy, który miał go uratować

Sąd Okręgowy w Krośnie rozłożył te argumenty po kolei i żaden nie przetrwał.

Najciekawiej wypadł grafik. Obrona powoływała się na niego jako na alibi: oskarżonego nie było w domu, więc nie mógł wycinać drzew. Sąd przeczytał ten sam dokument odwrotnie. Skoro 15 września 2024 roku Chwalba pracował od 22.00 do 6.00, a maile poszły o 2.21 i 2.28, to znaczy, że był wtedy przy komputerze w pracy, do którego miał dostęp jako elektryk. Wiadomości wyszły z tego samego adresu, w odstępie siedmiu minut, w tej samej szacie stylistycznej. Wysłała je jedna osoba.

Do tego doszły informacje od operatora poczty elektronicznej z 15 stycznia 2025 roku i od dostawcy internetu z 5 lutego 2025 roku, wiążące adresy IP z miejscem pracy i domem oskarżonego, oraz informacja od pracodawcy z 20 grudnia 2024 roku.

Dokumentacja medyczna też nie zadziałała jak alibi. Sąd wyliczył, czego dotyczyła: kilka wizyt w kwietniu i maju 2024 roku w związku z urazem nadgarstka, jeden pobyt w szpitalu w październiku, jedna wizyta w poradni stomatologicznej w listopadzie. Schorzenia te, napisał sąd, mogły w poszczególnych dniach ograniczać aktywność, ale nie wyłączały jej w całym okresie od marca do listopada.

Obrona zarzucała też, że pokrzywdzona miała monitoring i nie przedłożyła żadnych nagrań, oraz że nigdy nie wzywała policji na zakłócanie ciszy nocnej. Sąd odpowiedział, że brak nagrań i brak interwencji nie podważają zeznań, które mają oparcie w zeznaniach świadków naocznych. Dwaj sąsiedzi potwierdzili: jeden słyszał pracę ciągnika rolniczego około 23.00, drugi widział, jak oskarżony pracuje na działce ciężkim sprzętem.

Mapa, która miała pomóc obronie

Jedyny zarzut, przy którym sąd odwoławczy w ogóle coś zrobił, dotyczył oddalonego wniosku dowodowego. Obrona chciała mapy z geoportalu, żeby pokazać układ działek i podważyć twierdzenie, że hałas był słyszalny.

Sąd Okręgowy ten dowód dopuścił. I sprawdził, co z niego wynika.

Wynikało, że działka użytkowana przez oskarżonego bezpośrednio graniczy z działką pokrzywdzonej. Że działki dwóch świadków, którzy zeznali o nocnej pracy sprzętu, leżą w niedalekiej odległości. I że prace wykonywane były w późnych godzinach wieczornych i nocnych, kiedy dźwięk roznosi się na większą odległość.

Dowód, o który walczyła obrona, potwierdził wersję oskarżenia. Oddalenie go przez pierwszą instancję nie miało więc żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Zarzut z art. 5 § 2 k.p.k. upadł z powodu konstrukcyjnego. Sąd przypomniał, że zarzuty obrazy art. 5 § 2 i art. 7 k.p.k. mają charakter rozłączny i łączenie ich w jednym zarzucie jest nieuprawnione. In dubio pro reo działa wtedy, gdy to sąd powziął niedające się usunąć wątpliwości i rozstrzygnął je na niekorzyść oskarżonego. Wątpliwości strony nie wystarczą. A gdy ustalenia zależą od dania wiary jednym zeznaniom, a odmówienia innym, dla tego zarzutu w ogóle nie ma miejsca.

Podobnie zarzut obrazy prawa materialnego. Nie można, wyjaśnił sąd, jednocześnie twierdzić, że sąd źle zastosował przepis, i kwestionować ustalenia faktyczne, na których ten przepis zastosowano. Zarzut z art. 438 pkt 1 k.p.k. ma rację bytu tylko wtedy, gdy skarżący ustaleń nie podważa.

I wtedy sąd zmienił kwalifikację

Wszystkie zarzuty obrony przegrały. A mimo to wyrok się zmienił, i to zasadniczo.

Sąd Okręgowy sam zajął się tym, czego obrona nie zdołała skutecznie postawić: czy ustalone zachowanie to w ogóle przestępstwo.

Art. 190a § 1 k.k. wymaga uporczywego nękania. Sąd przypomniał utrwaloną wykładnię: uporczywość składa się z dwóch elementów naraz, obiektywnego, czyli powtarzalności zachowania, i subiektywnego, czyli szczególnego nastawienia psychicznego sprawcy polegającego na nieustępliwości albo chęci postawienia na swoim. Nękanie musi być nieustanne i istotnie naruszać prywatność, a odczucie zagrożenia u pokrzywdzonego, choć subiektywne, ocenia się w sposób zobiektywizowany.

Potem sąd policzył, co się faktycznie zdarzyło przez osiem miesięcy. Dwukrotne wysłanie donosów do instytucji publicznych. Kilka wiadomości mailowych do pokrzywdzonej. Zakłócenie spoczynku nocnego. Kilkukrotne nachodzenie oraz nagrywanie i fotografowanie posesji.

Werdykt: to zachowanie nie zawierało takiego natężenia, żeby uznać je za uporczywe nękanie.

Ale nie było też niczym. Sąd przeszedł do art. 107 Kodeksu wykroczeń, który karze tego, kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi. Przedmiotem ochrony jest tu spokój psychiczny człowieka. Znamię złośliwości to szczególne nastawienie sprawcy: chęć dokuczenia, zrobienia przykrości, wyprowadzenia z równowagi.

To pasowało. Oskarżony, napisał sąd, ewidentnie kierował się chęcią dokuczenia i częściowo mu się udało. Pokrzywdzona była zaniepokojona donosami, mailami z nieznanego adresu i jego osobistym zachowaniem. Za każdym razem, gdy przyjeżdżała do Polski, obawiała się, jak tym razem uprzykrzy jej pobyt.

Grzywna: 1 000 zł. Sąd zaznaczył, że przy widełkach od 20 do 5 000 zł z art. 24 § 1 k.w. jest to kara poniżej połowy ustawowego zagrożenia, a więc nie surowa, tym bardziej nie rażąco surowa. Uwzględnił, że obwiniony ma dochód z wynagrodzenia za pracę.

Zniknęło natomiast wszystko, co towarzyszyło wyrokowi pierwszej instancji: zawieszona kara pozbawienia wolności, zakaz kontaktów, nawiązka 5 000 zł i obowiązek meldowania się kuratorowi. Uchylony został też środek zapobiegawczy w postaci zakazu kontaktowania się, bo postępowanie karne się zakończyło.

Rachunek końcowy: 20,00 zł kosztów procesu za postępowanie odwoławcze, 100,00 zł opłaty za obie instancje i 840,00 zł zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla oskarżycielki posiłkowej.

Co z tej historii wynika

Wygranie każdego zarzutu przez oskarżenie nie znaczy, że wyrok się utrzyma. Obrona przegrała komplet: ocenę dowodów, in dubio pro reo, wniosek dowodowy, uzasadnienie, prawo materialne. Sąd odwoławczy i tak zmienił kwalifikację, bo kontroluje subsumpcję z urzędu, niezależnie od tego, jak nieudolnie ktoś ją zakwestionował.

Stalking to nie każde dokuczanie sąsiadowi. Granica między art. 190a § 1 k.k. a art. 107 k.w. przebiega przez natężenie. Dwa donosy, kilka maili i kilka wizyt w ciągu ośmiu miesięcy sąd uznał za za mało na “uporczywe nękanie”, choć wystarczająco na złośliwe niepokojenie. Różnica praktyczna jest ogromna: wpis do rejestru skazanych i zawieszona kara albo tysiąc złotych grzywny za wykroczenie.

Alibi bywa dowodem obciążającym. Grafik pracy miał pokazać, że oskarżonego nie było w domu. Pokazał, że o 2.21 w nocy siedział przy komputerze, z którego wyszedł donos.

Dowód, o który sam walczysz, może cię pogrążyć. Obrona przez dwie instancje domagała się mapy działek. Sąd odwoławczy ją dopuścił i odczytał z niej, że działki graniczą, a nocny hałas mógł być słyszalny nie tylko u pokrzywdzonej, ale i u dwóch świadków.

Zarzutów procesowych nie da się stawiać na wszelki wypadek. Art. 5 § 2 i art. 7 k.p.k. wykluczają się nawzajem. Obraza prawa materialnego nie działa, gdy jednocześnie kwestionuje się ustalenia faktyczne. Apelacja, która podnosi wszystko naraz, sama się rozbraja.