Odmówił auta zastępczego, bo dzwonił pełnomocnik. Sąd nazwał to bezprawiem

Rozmowa telefoniczna, od której zaczęła się cała sprawa, trwała pewnie minutę.

Henryk Fabiszewski dzwonił do ubezpieczyciela sprawcy kolizji z 23 sierpnia 2024 roku. Miał pełnomocnictwo podpisane tego samego dnia przez poszkodowanego. Zgłaszał dwie rzeczy: że poszkodowany wynajął już auto zastępcze i że prosi o zapewnienie pojazdu z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem, po stawkach obowiązujących w takiej wypożyczalni.

Konsultant odmówił. Powód: wewnętrzne procedury wykluczają uwzględnianie wniosków składanych przez pełnomocników poszkodowanych.

Nie chodziło o to, że pełnomocnictwa brakowało. Chodziło o to, że dzwonił pełnomocnik.

Miesiąc ciszy

Fabiszewski złożył pisemną reklamację. Ponowił wniosek 24 sierpnia. Ponowił jeszcze raz 26 sierpnia.

Sąd ustalił potem jedno zdanie, które przesądziło sprawę: do 22 września 2024 roku, czyli do końca okresu najmu, ubezpieczyciel nie podjął próby kontaktu ani z poszkodowanym, ani z jego pełnomocnikiem w sprawie samochodu zastępczego.

Nie zadzwonił, nie napisał, nie podstawił auta.

Uszkodzony pojazd nie mógł się już poruszać po drogach. Poszkodowany jeździł więc autem wynajętym od komercyjnej wypożyczalni przez trzydzieści dni, po stawce 429 zł brutto za dobę. Faktura opiewała na 12.870,00 zł brutto.

Ubezpieczyciel nie zapłacił niczego.

Uznaję do 5.535 zł, reszta to wasza wina

W procesie zakład ubezpieczeń zajął stanowisko, które w tego rodzaju sprawach jest standardem.

Przyznał, że łączyła go umowa OC ze sprawcą, uznał odpowiedzialność co do zasady i, co ważne, potwierdził, że poszkodowany zasadnie posiadał auto zastępcze do 22 września 2024 roku. Sam okres najmu nie był więc sporny.

Uznał powództwo do kwoty 5.535 zł, a w pozostałym zakresie wniósł o oddalenie.

Argument brzmiał: poszkodowany był zobowiązany współdziałać w minimalizowaniu szkody. Skoro ubezpieczyciel proponował wynajem po stawkach niższych niż rynkowe, poszkodowany powinien był z tej propozycji skorzystać albo liczyć się z tym, że nie dostanie zwrotu kwot wyższych niż te, za które ubezpieczyciel sam zorganizowałby samochód.

Konstrukcja jest logiczna. Ma tylko jedno założenie: że propozycja rzeczywiście została złożona.

Odmowa, której nie nazwano odmową

Sąd Rejonowy w Giżycku zaczął od tego założenia i je rozbił.

Pełnomocnik legitymował się stosownym pełnomocnictwem. Zwrócił się o wypożyczenie auta i nie spotkał się z żadną pozytywną reakcją. Najpierw odmowa uwzględnienia wniosku dlatego, że pochodził od pełnomocnika, potem brak jakiegokolwiek kontaktu przez cały miesiąc.

Sąd ocenił to jednoznacznie: takie zachowanie można ocenić wyłącznie w kategoriach odmowy wynajęcia auta zastępczego za pośrednictwem pozwanego.

A skoro odmowa, to cała konstrukcja obronna się rozpada. Ubezpieczyciel może ograniczyć odszkodowanie do własnych stawek tylko wtedy, gdy realnie zaoferował auto zastępcze, a poszkodowany odmówił.

Sąd opisał ten mechanizm precyzyjnie. Gdyby ubezpieczyciel zareagował prawidłowo i zapewnił pojazd, poszkodowany albo musiałby go przyjąć, albo mógłby odmówić, ale wtedy ubezpieczyciel miałby prawo ograniczyć odszkodowanie do własnych stawek. Skoro nie zareagował, tego uprawnienia nie nabył.

Kolejność, która nie miała znaczenia

Ubezpieczyciel mógłby jeszcze próbować argumentu chronologicznego: poszkodowany najpierw wynajął auto na wolnym rynku, a dopiero potem zwrócił się o tańsze.

Sąd wprost odniósł się i do tego.

Po kolizji człowiek traci samochód. Logiczne jest, że po opadnięciu pierwszych emocji zapewnia sobie pojazd zastępczy, nie patrząc na kwestie uboczne, takie jak stawki za wynajem. Sąd ustalił zresztą wprost, że poszkodowany nie zainteresował się stawkami.

I dodał drugą część rozumowania: bezpośrednio po zapewnieniu sobie auta poszkodowany podjął działania zmierzające do zmiany pojazdu na tańszy. To w zupełności wypełnia definicję minimalizowania szkody.

Obowiązek minimalizowania szkody nie oznacza więc, że poszkodowany ma stać na poboczu i negocjować stawki, zanim znajdzie sposób na dojazd do pracy. Oznacza, że ma podjąć rozsądne kroki, gdy tylko sytuacja na to pozwala. Tu je podjął, i to trzykrotnie.

Skoro poszkodowany nie uzyskał pomocy, zaprzestanie dalszych prób zamiany auta na tańsze sąd uznał za naturalną konsekwencję, a nie za zaniedbanie.

Została jeszcze kwestia samej wysokości stawki. Biegły potwierdził, że 429 zł brutto mieści się w granicach stawek rynkowych, a jego opinia nie została przez żadną ze stron zakwestionowana.

Dwa akapity, które wykraczają poza tę sprawę

Uzasadnienie zawiera dwa fragmenty, w których sąd wychodzi poza spór o 12.870 zł.

Pierwszy dotyczy praktyki. Sąd zauważył, że z akt wyłania się obraz walki toczącej się między ubezpieczycielami a komercyjnymi wypożyczalniami o stawki za najem pojazdów zastępczych. I nazwał jeden z jej elementów po imieniu: całkowicie bezprawna praktyka polegająca na pozbawieniu osób poszkodowanych możliwości działania poprzez pełnomocników.

Rozróżnił przy tym dwie rzeczy. Chęć zachowania w tajemnicy warunków współpracy z wypożyczalniami sąd uznał za w pełni zrozumiałą. Ale próby wymuszania na poszkodowanych, by kontaktowali się z ubezpieczycielem wyłącznie osobiście, uznał za pozaprawne.

Zasada, którą z tego wyprowadził, jest prosta: dopóki obowiązują przepisy kodeksu cywilnego o pełnomocnikach, wniosek pełnomocnika legitymującego się pełnomocnictwem należy bezwzględnie rozumieć jako wniosek samego poszkodowanego i go uwzględnić, a co najmniej rozpoznać. Ubezpieczyciel ma oczywiście prawo żądać okazania pełnomocnictwa, ale to jedyne, czego może żądać.

Drugi fragment dotyczy tego, jak w ogóle powinna wyglądać likwidacja szkody.

Sąd napisał, że zakłady ubezpieczeń jako duże korporacje dysponują wykwalifikowaną kadrą, rozległymi kontaktami i możliwością wpływu na rynek wypożyczalni. Należy więc oczekiwać, że ich reakcja na wniosek poszkodowanego nie sprowadzi się do odesłania go do wypożyczalni ani do pouczenia o akceptowalnych stawkach, ale będzie realną pomocą.

W praktyce miałoby to wyglądać tak: pracownicy ubezpieczyciela niezwłocznie przekazują prośbę do wypożyczalni, a ta równie niezwłocznie kontaktuje się z poszkodowanym, żeby ustalić, gdzie, kiedy i jaki pojazd podstawić.

I zdanie, które warto zacytować w całości:

Oczekiwanie, by poszkodowany szukał kontaktu z wypożyczalnią samochodów, współpracującą z ubezpieczycielem, kierował prośby do owej wypożyczalni, targował się o zasady wynajmu auta zastępczego, czytał regulaminy wypożyczalni (zwłaszcza pisane drobnym drukiem) nie może zyskać akceptacji społecznej ani sądowej.

Sąd zastrzegł przy tym, że i na poszkodowanym ciążą obowiązki, których zaniedbanie może mieć dla niego negatywne skutki. Tyle że tu ich nie zaniedbał.

Rozliczenie

Sąd zasądził całe 12.870,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 października 2024 roku do dnia zapłaty. Podstawą odsetek jest art. 817 § 1 k.c., wyznaczający ubezpieczycielowi trzydziestodniowy termin na spełnienie świadczenia.

Do tego 5.857,74 zł kosztów procesu, na które złożyły się: 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, 3.600 zł wynagrodzenia pełnomocnika, 750 zł opłaty od pozwu i 1.490,74 zł kosztu opinii biegłego pokrytego z zaliczki powoda.

Wyrokowi nadano rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 5.535,00 zł, czyli dokładnie do tej, którą ubezpieczyciel uznał w procesie. Art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c. nakazuje to sądowi z urzędu: skoro pozwany sam przyznał, że tyle jest winien, nie ma powodu, by poszkodowany czekał na uprawomocnienie wyroku.

Co z tej historii wynika

Ubezpieczyciel może narzucić własne stawki tylko wtedy, gdy realnie zaoferuje auto. Argument o minimalizowaniu szkody działa dopiero po złożeniu konkretnej propozycji. Odesłanie do procedur, milczenie albo odmowa rozmowy z pełnomocnikiem tego uprawnienia nie tworzą.

Odmowa obsługi pełnomocnika jest bezprawna. Sąd użył dokładnie takiego słowa. Wniosek pełnomocnika z ważnym pełnomocnictwem to wniosek poszkodowanego. Ubezpieczyciel może żądać okazania dokumentu, ale nie może warunkować pomocy tym, że poszkodowany zadzwoni osobiście.

Wynajęcie auta przed kontaktem z ubezpieczycielem nie szkodzi sprawie. Po kolizji człowiek najpierw zapewnia sobie transport, potem zajmuje się formalnościami. Minimalizowanie szkody ocenia się po tym, czy podjął rozsądne kroki, a nie po tym, w jakiej kolejności.

Warto ponawiać wnioski i zostawiać ślad. To reklamacja i dwa ponowienia w ciągu czterech dni pozwoliły sądowi ustalić, że poszkodowany zrobił wszystko, co mógł. Bez tej dokumentacji spór o minimalizowanie szkody wyglądałby zupełnie inaczej.

Uznanie części roszczenia daje natychmiastową wykonalność. Jeżeli pozwany w procesie przyznaje, że jest winien pewną kwotę, sąd z urzędu nadaje w tym zakresie rygor natychmiastowej wykonalności. Ta część nie czeka na prawomocność wyroku.