Ubezpieczyciel proponował auto zastępcze za darmo. Poszkodowany się rozmyślił

Kolizja zdarzyła się 6 listopada 2021 roku. Uszkodzony samochód był jedynym autem Natalii, a sprawca miał OC. Standardowa sprawa, z tych, których w Polsce toczą się dziesiątki tysięcy.

Natalia zrobiła to, co robi większość ludzi w takiej sytuacji: zaraz po zdarzeniu zaczęła szukać lawety, kliknęła w link z wyszukiwarki i przez tę samą stronę wynajęła auto zastępcze. Wypożyczalni wcześniej nie znała. Samochód dostała następnego dnia.

Sąd zapisał w ustaleniach jedno zdanie, które w tego typu sprawach powtarza się jak refren: kwota najmu jej nie interesowała, jako że nie była sprawcą wypadku.

Stawka wynosiła 260 zł netto, czyli 319,80 zł brutto za dobę. Za 24 dni najmu dało to fakturę na 7675,20 zł brutto.

Dwie umowy tego samego dnia

7 listopada 2021 roku Natalia podpisała nie jedną umowę, tylko dwie. Pierwsza to najem pojazdu zastępczego. Druga to cesja wierzytelności: przelała na wypożyczalnię swoje roszczenie wobec ubezpieczyciela, obejmujące szkodę związaną z utratą możliwości korzystania z samochodu.

Ten model jest w Polsce powszechny. Poszkodowany nie płaci nic i nie musi się o nic upominać, a wypożyczalnia sama rozlicza się z zakładem ubezpieczeń, w razie potrzeby przez sąd. Wygoda ma jednak cenę prawną, o czym za chwilę.

Ubezpieczyciel decyzją z 2 grudnia 2021 roku uznał cały 24-dniowy okres najmu, nie kwestionował też, że stawka stosowana przez wypożyczalnię jest stawką rynkową. Zakwestionował coś innego: że w tej konkretnej sytuacji poniesienie takiego wydatku było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Ustalił stawkę na 126 zł za dobę i wypłacił 3024 zł.

Potem poszły pisma. Reklamacja w styczniu 2022 roku, odmowa, wezwanie do zapłaty w lutym, podtrzymanie stanowiska, kolejna reklamacja w marcu 2024 roku, znowu odmowa. We wrześniu 2024 roku wypożyczalnia złożyła pozew.

Pierwsza instancja: oferta była pozorna

Sąd Rejonowy w Gliwicach 2 czerwca 2025 roku zasądził dochodzoną kwotę w całości, wraz z odsetkami od 31 grudnia 2021 roku i kosztami procesu.

Rozumowanie było takie: ubezpieczyciel nie złożył żadnej konkretnej i realnej oferty wynajmu. Odbyły się trzy rozmowy telefoniczne, w których nie zaprezentowano konkretnej, szczegółowej propozycji, niepozwalającej poszkodowanej zapoznać się ze szczegółami najmu. Do tego rozmowy te odbyły się już wtedy, gdy korzystała z auta zastępczego od wypożyczalni, a więc zmiana dostawcy pojazdu byłaby dla niej dodatkowym utrudnieniem i uciążliwością.

To rozumowanie ma w orzecznictwie mocne podstawy. Poszkodowany nie musi porzucać już zorganizowanego najmu i przesiadać się do innego auta tylko dlatego, że ubezpieczyciel zadzwonił z ogólną informacją.

Drugie spojrzenie: jeden dokument z akt

Ubezpieczyciel wniósł apelację. Zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., czyli dowolną ocenę materiału dowodowego, a także naruszenie prawa materialnego.

Sąd Okręgowy w Gliwicach rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, bo żadna ze stron nie wnosiła o rozprawę, a sprawa toczyła się w postępowaniu uproszczonym, wartość przedmiotu sporu nie przekraczała 20000 zł.

Sąd zaczął od potwierdzenia, że zasadnicze ustalenia pierwszej instancji są prawidłowe. Ubezpieczyciel rzeczywiście kontaktował się z poszkodowaną. Ale potem padło zdanie, które przewróciło wyrok:

Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę pisma pozwanej z 15 listopada 2021 r., wysłanego e-mailem do poszkodowanego, z którego wynika, że najem odbędzie się bezkosztowo dla niego.

To zmienia całą optykę. Jeśli ubezpieczyciel przedstawił na piśmie ofertę bezkosztowego najmu auta z tego samego segmentu D, to nie była to ogólnikowa telefoniczna wzmianka, tylko konkretna propozycja utrwalona w dokumencie.

Do tego doszły nagrania. Z akt, w tym z płyt CD z zapisami rozmów, wynikało, że poszkodowana wstępnie była zainteresowana ofertą ubezpieczyciela i skłonna zamienić samochód na jego warunkach, a następnie zmieniła zdanie. Nie wymagała szerszych informacji o najmie. Nie podała żadnego powodu rezygnacji.

Sąd Okręgowy uznał, że pierwsza instancja nie rozważyła całego materiału dowodowego, do czego obliguje art. 233 § 1 k.p.c., i że to zaburzyło jej ocenę materialnoprawną.

Kto miał wykazać, dlaczego się rozmyśliła

Tu wchodzi mechanizm, który w sprawach z cesji rozstrzyga częściej, niż się wydaje.

Sąd stwierdził, że wykazanie powodu zmiany stanowiska poszkodowanej obciążało stronę powodową, czyli wypożyczalnię, na podstawie art. 6 k.c. Uzasadnienie tego przypisania jest krótkie i bezlitosne: to ona nabyła wierzytelność od poszkodowanej, więc to ona powinna wskazać fakty uzasadniające zmianę jej decyzji, bo od tego zależy ocena, czy takie postępowanie było celowe i ekonomicznie uzasadnione.

To jest ukryty koszt modelu “podpisz cesję i o nic się nie martw”. Nabywca wierzytelności wchodzi w sytuację prawną zbywcy razem z całym ciężarem dowodowym. Jeżeli poszkodowany odrzucił tańszą ofertę, to nabywca musi wyjaśnić, dlaczego. A często nie ma jak, bo z poszkodowanym po zakończeniu najmu nie ma już kontaktu.

Powód tego nie wykazał. I to przesądziło sprawę.

Trzy przepisy, jeden wniosek

Konsekwencje sąd rozpisał na kilka podstaw naraz.

Art. 361 § 1 k.c. Skoro istniała tańsza i bezkosztowa alternatywa, a odmowy skorzystania z niej niczym nie uzasadniono, dochodzona stawka najmu nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą. Ubezpieczyciel odpowiada za normalne następstwa kolizji, a nie za każdy wydatek, jaki po niej powstał.

Art. 362 k.c. Poszkodowana, w realiach tej sprawy, przyczyniła się do zwiększenia szkody, bo bezzasadnie wybrała droższą ofertę.

Art. 354 § 2 k.c. i art. 826 § 1 k.c. Nie współdziałała z ubezpieczycielem w taki sposób, aby szkoda miała najniższą możliwą wysokość. Sąd doprecyzował, o co w tym obowiązku chodzi, i warto to zdanie zapamiętać: nie o to, by poszkodowany na siłę oszczędzał cudze pieniądze, lecz o to, aby bezzasadnie nie zwiększać wysokości szkody.

Sąd dodał jeszcze jedno zastrzeżenie, uczciwe wobec przyszłych spraw. Napisał, że oczywiście poszkodowany mógł mieć istotne zastrzeżenia do skierowanej do niego oferty. Tyle że w tej sprawie na żadne takie zastrzeżenia nie wskazywano i nie wynikają one z materiału dowodowego.

Innymi słowy: gdyby w aktach znalazło się cokolwiek, choćby zeznanie poszkodowanej, że auto z oferty ubezpieczyciela było za małe, że podstawienie miało nastąpić za trzy dni albo że warunki najmu były uciążliwe, wynik mógłby być odwrotny. Zabrakło nie argumentu prawnego, tylko faktu.

Na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. wyrok zmieniono i powództwo oddalono. Wypożyczalnia zapłaciła ubezpieczycielowi 107 zł kosztów procesu za pierwszą instancję i 220 zł za postępowanie odwoławcze.

Co z tej historii wynika

Rynkowa stawka to nie to samo co stawka uzasadniona. Ubezpieczyciel w tej sprawie w ogóle nie kwestionował, że cena wypożyczalni jest rynkowa. Spór dotyczył czegoś innego: czy w tej konkretnej sytuacji, przy dostępnej tańszej i bezkosztowej alternatywie, poniesienie takiego wydatku było celowe i ekonomicznie uzasadnione.

Odmowa oferty ubezpieczyciela wymaga powodu, i to powodu udokumentowanego. Poszkodowany nie musi przyjmować każdej propozycji, ale gdy ją odrzuca po wstępnym zainteresowaniu i nie podaje przyczyny, w procesie zostaje pustka, którą sąd wypełnia na niekorzyść dochodzącego zapłaty.

Cesja przenosi też ciężar dowodu. Nabywca wierzytelności wchodzi w sytuację poszkodowanego wraz z obowiązkiem wykazania okoliczności, które go dotyczą. Wypożyczalnia musiała udowodnić, dlaczego klientka zmieniła zdanie, choć to nie ona zmieniała zdanie.

Jeden pominięty dokument potrafi odwrócić wyrok. Cała różnica między wygraną a przegraną sprowadziła się do e-maila z 15 listopada 2021 roku, leżącego w aktach i nieuwzględnionego w pierwszej instancji. Art. 233 § 1 k.p.c. wymaga rozważenia całego zebranego materiału, nie tylko jego części.

Obowiązek minimalizacji szkody działa w obie strony. Poszkodowany nie ma obowiązku wybierać najtańszej opcji na rynku, ale ma obowiązek nie zwiększać szkody bez powodu. Granica przebiega dokładnie tam, gdzie kończy się dający się wskazać powód odmowy.