Kontakty z dzieckiem po rozwodzie: jak je ustalić i egzekwować

Rozwód rodziców nie kończy relacji dziecka z żadnym z nich. Dziecko ma prawo do kontaktu z obojgiem rodziców, a rodzice mają prawo i obowiązek utrzymywać z nim więź. W praktyce jednak właśnie kontakty bywają źródłem najtrudniejszych sporów po rozstaniu.

Ten artykuł tłumaczy, czym są kontakty z dzieckiem, jak można je uregulować i co zrobić, gdy pojawiają się problemy. Pamiętaj, że sposób ułożenia kontaktów zawsze zależy od sytuacji konkretnej rodziny, a nadrzędne jest dobro dziecka.

Czym są kontakty z dzieckiem

Kontakty z dzieckiem to coś więcej niż same odwiedziny. Obejmują między innymi przebywanie z dzieckiem (spotkania, zabieranie go poza miejsce stałego pobytu, wspólne wakacje), a także porozumiewanie się na odległość, na przykład rozmowy telefoniczne czy wideorozmowy.

Co bardzo istotne, prawo do kontaktów jest niezależne od władzy rodzicielskiej. Nawet rodzic, którego władza rodzicielska została ograniczona, co do zasady zachowuje prawo do kontaktów z dzieckiem, chyba że sąd zdecyduje inaczej ze względu na dobro dziecka.

Jak ustalić kontakty

Najlepiej, gdy rodzice sami ustalą, jak będą wyglądać kontakty, i będą się tego trzymać. Takie porozumienie rodzicielskie jest zwykle najzdrowsze dla dziecka, bo oszczędza mu napięcia i pokazuje, że rodzice potrafią współpracować.

Jeśli porozumienie nie jest możliwe, o kontaktach rozstrzyga sąd rodzinny (rejonowy). Może to nastąpić:

• w wyroku rozwodowym,
• w osobnej sprawie o ustalenie kontaktów.

Sąd zwykle określa harmonogram dość szczegółowo, na przykład wskazując konkretne dni, godziny, sposób odbierania i odprowadzania dziecka oraz zasady dotyczące świąt i wakacji. Dobre, precyzyjne ustalenia ograniczają pole do przyszłych sporów.

Gdy kontakty mogą być ograniczone

Prawo do kontaktów nie jest bezwzględne. Jeśli wymaga tego dobro dziecka, sąd może ograniczyć kontakty, na przykład:

• zarządzić, że mają odbywać się w obecności drugiego rodzica lub innej osoby,
• ograniczyć je do określonych form (np. tylko kontakt telefoniczny),
• w skrajnych sytuacjach zakazać kontaktów, gdy zagrażają dobru lub bezpieczeństwu dziecka.

To rozwiązania stosowane wtedy, gdy nieograniczony kontakt mógłby dziecku szkodzić. Ocena należy zawsze do sądu, który patrzy na konkretną sytuację.

Co zrobić, gdy drugi rodzic utrudnia kontakty

Niestety zdarza się, że mimo ustaleń jeden rodzic utrudnia drugiemu spotkania z dzieckiem albo że rodzic uprawniony nie wywiązuje się z kontaktów. Prawo przewiduje na to mechanizmy.

Jeśli osoba, pod której pieczą jest dziecko, nie wykonuje ustalonych sądownie kontaktów (lub druga strona ich nie realizuje), sąd może w odrębnym postępowaniu zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za naruszanie obowiązków, a następnie nakazać jej zapłatę. To narzędzie ma skłaniać do respektowania orzeczenia.

Zanim jednak dojdzie do takich kroków, warto rozważyć mediację albo pomoc specjalisty. Konflikt rodziców najbardziej obciąża dziecko, dlatego rozwiązania oparte na porozumieniu zwykle są dla niego najlepsze.

Zmiana ustalonych kontaktów

Kontakty ustalone przez sąd nie są zamrożone na zawsze. Gdy zmienia się sytuacja, dziecko dorasta, zmienia się miejsce zamieszkania czy plan dnia, każdy z rodziców może wystąpić do sądu o zmianę orzeczenia o kontaktach. Sąd ponownie oceni, jaki układ najlepiej odpowiada aktualnym potrzebom dziecka.

Najczęstsze pytania

Czy mogę wstrzymać kontakty, jeśli drugi rodzic nie płaci alimentów? Nie należy tego łączyć. Kontakty z dzieckiem i alimenty to odrębne kwestie. Brak płatności alimentów nie jest sam w sobie podstawą do odbierania drugiemu rodzicowi kontaktów z dzieckiem. Do niepłaconych alimentów służą inne środki, na przykład egzekucja komornicza.

Czy dziecko może samo decydować, czy chce się widywać z rodzicem? Sąd bierze pod uwagę rozsądne życzenia dziecka, zwłaszcza starszego, ale nie oznacza to, że dziecko samodzielnie decyduje o kontaktach. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do sądu, który waży dobro dziecka i całokształt sytuacji rodzinnej.

Czy kontakty zawsze trzeba ustalać w sądzie? Nie. Jeśli rodzice się porozumieją i przestrzegają ustaleń, droga sądowa nie jest konieczna. Sąd wkracza zwykle wtedy, gdy nie ma zgody albo gdy jedna ze stron nie respektuje uzgodnień. Porozumienie rodziców jest z reguły najlepsze dla dziecka.