Alimenty na dziecko: jak ustalić wysokość i jak ich dochodzić

Alimenty budzą wiele emocji i nieporozumień. Jedni myślą, że istnieje sztywna tabela z gotowymi kwotami, inni obawiają się, że sąd zasądzi coś oderwanego od rzeczywistości. Prawda jest bardziej zniuansowana: alimenty na dziecko to indywidualnie ustalana kwota, która ma zapewnić dziecku godne utrzymanie.

Ten artykuł tłumaczy, skąd biorą się alimenty, od czego zależy ich wysokość i co można zrobić, gdy druga strona nie płaci. Pamiętaj jednak, że sytuacja każdej rodziny jest inna, a ostateczna kwota zawsze zależy od realiów konkretnej sprawy.

Skąd bierze się obowiązek alimentacyjny

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika wprost z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice są zobowiązani do świadczeń wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Co ważne, obowiązek ten nie kończy się automatycznie z osiągnięciem pełnoletności, może trwać dłużej, na przykład gdy dziecko się uczy i nie może samodzielnie się utrzymać.

Obowiązek utrzymania dziecka można spełniać nie tylko przez płacenie pieniędzy. U rodzica, z którym dziecko na co dzień mieszka, wkład polega często na osobistych staraniach o wychowanie i codzienną opiekę.

Od czego zależy wysokość alimentów

Kodeks wskazuje dwa główne kryteria:

• usprawiedliwione potrzeby dziecka: czyli koszty jego utrzymania: wyżywienie, ubranie, mieszkanie, leczenie, edukacja, zajęcia dodatkowe, a także szczególne potrzeby (np. związane z chorobą),
• możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do alimentów: przy czym chodzi nie tylko o faktyczne dochody, ale też o to, ile dana osoba mogłaby zarabiać, gdyby w pełni wykorzystywała swoje możliwości.

Nie istnieje oficjalna, urzędowa tabela alimentów. Sąd analizuje konkretne wydatki na dziecko i sytuację obojga rodziców. Dlatego dwie z pozoru podobne sprawy mogą skończyć się różnymi kwotami. Warto rzetelnie policzyć i udokumentować miesięczne koszty utrzymania dziecka.

Jak dochodzić alimentów przed sądem

Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy (wydział rodzinny). Pozew o alimenty składa się co do zasady w imieniu dziecka, reprezentuje je rodzic. Można to zrobić w osobnej sprawie albo przy okazji rozwodu.

W pozwie warto:

• wskazać żądaną kwotę miesięczną,
• opisać i wyliczyć potrzeby dziecka,
• przedstawić informacje o sytuacji finansowej obojga rodziców,
• dołączyć dowody (rachunki, zaświadczenia, potwierdzenia wydatków).

Dobrą wiadomością jest to, że osoba dochodząca alimentów dla dziecka jest zwolniona z opłaty sądowej od pozwu. Sąd może też, na wniosek, zabezpieczyć alimenty na czas trwania sprawy, żeby dziecko miało środki jeszcze przed wyrokiem.

Co zrobić, gdy rodzic nie płaci

Zdarza się, że mimo wyroku alimenty nie wpływają. W takiej sytuacji można skierować sprawę do komornika, który prowadzi egzekucję, np. z wynagrodzenia czy konta dłużnika. Do wszczęcia egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy (najczęściej wyrok z klauzulą wykonalności).

Gdy egzekucja komornicza okaże się bezskuteczna, w określonych warunkach można ubiegać się o wsparcie z Funduszu Alimentacyjnego, jest ono jednak obwarowane kryteriami, w tym dochodowymi, które co pewien czas się zmieniają. Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów może być również traktowane jako przestępstwo niealimentacji.

Zmiana wysokości alimentów

Alimenty nie są ustalone raz na zawsze. Jeśli zmienią się potrzeby dziecka (np. rozpoczyna droższy etap edukacji) albo sytuacja finansowa rodzica, każda ze stron może wystąpić do sądu o podwyższenie lub obniżenie alimentów. Sąd ponownie oceni potrzeby dziecka i możliwości rodzica na dzień orzekania.

Najczęstsze pytania

Czy alimenty można ustalić bez sądu? Tak. Rodzice mogą zawrzeć porozumienie, w tym w formie ugody czy umowy alimentacyjnej (np. u notariusza). Taka umowa bywa wygodna przy zgodnych rozstaniach. Jeśli jednak jedna strona przestaje się z niej wywiązywać, i tak może być potrzebna droga sądowa, dlatego warto zadbać o odpowiednią formę dokumentu.

Do kiedy płaci się alimenty na dziecko? Nie ma jednej sztywnej granicy wieku. Obowiązek trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, co często wiąże się z okresem nauki. W konkretnych sytuacjach rodzic może wystąpić do sądu o stwierdzenie ustania obowiązku, jeśli dziecko już się usamodzielniło.

Czy rodzic bez dochodów jest zwolniony z alimentów? Niekoniecznie. Sąd bierze pod uwagę nie tylko faktyczne zarobki, ale też możliwości zarobkowe. Osoba, która mogłaby pracować, ale tego nie robi, zwykle nie uniknie obowiązku alimentacyjnego. Ocena należy jednak zawsze do sądu w danej sprawie.