Alimenty na byłego małżonka: kiedy przysługują i jak długo trwają

Wiele osób kojarzy alimenty wyłącznie z dziećmi. Tymczasem w niektórych sytuacjach obowiązek alimentacyjny może istnieć również między byłymi małżonkami. Bywa to zaskoczeniem, a zarazem źródłem obaw: czy będę musiał płacić, czy mogę czegoś żądać, jak długo to potrwa?

Ten artykuł tłumaczy podstawowe zasady dotyczące alimentów między rozwiedzionymi małżonkami. Temat jest złożony i mocno zależy od okoliczności, dlatego traktuj to jako ogólne wyjaśnienie, a nie ocenę Twojej konkretnej sprawy.

Alimenty między małżonkami: dwie sytuacje

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje, że po rozwodzie jeden z małżonków może być zobowiązany do świadczeń na rzecz drugiego. Wiele zależy od tego, jak sąd orzekł o winie rozkładu pożycia. W uproszczeniu można wyróżnić dwie główne sytuacje.

Pierwsza dotyczy przypadku, gdy żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego (np. rozwód bez orzekania o winie albo z winy obojga). Druga dotyczy sytuacji, gdy jeden z małżonków jest wyłącznie winny rozkładu pożycia. Zasady w każdej z nich są inne.

Gdy nikt nie jest wyłącznie winny

Jeżeli żaden z małżonków nie ponosi wyłącznej winy, alimentów może żądać ten, który znajduje się w niedostatku. Niedostatek oznacza, w uproszczeniu, że dana osoba nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

W takiej sytuacji małżonek w niedostatku może żądać od byłego współmałżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. To rozwiązanie ma charakter wsparcia dla osoby w trudnym położeniu, a nie automatycznego świadczenia dla każdego.

Gdy jeden małżonek jest wyłącznie winny

Sytuacja wygląda inaczej, gdy sąd orzekł rozwód z wyłącznej winy jednego z małżonków. Wtedy:

• małżonek niewinny może żądać alimentów od małżonka wyłącznie winnego nawet wówczas, gdy nie znajduje się w niedostatku, o ile rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej,
• małżonek wyłącznie winny co do zasady nie może żądać alimentów od drugiego.

To praktyczny powód, dla którego kwestia winy bywa tak istotna w sprawach rozwodowych. Trzeba jednak pamiętać, że zakres i wysokość ewentualnych świadczeń zawsze ocenia sąd, biorąc pod uwagę okoliczności danej sprawy.

Jak długo trwa obowiązek

Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami nie musi trwać wiecznie. Co do zasady wygasa on w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Istnieje też ograniczenie czasowe w niektórych sytuacjach: gdy do alimentów zobowiązany jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa co do zasady z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu. W wyjątkowych okolicznościach sąd może ten termin przedłużyć. Reguły te są jednak zniuansowane i zależą od konfiguracji winy oraz sytuacji stron.

Jak dochodzić lub zmieniać alimentów

Alimentów między małżonkami można dochodzić przed sądem rejonowym (wydział rodzinny) albo już w toku sprawy rozwodowej. Sąd bada usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zobowiązanego.

Podobnie jak przy alimentach na dzieci, wysokość świadczeń nie jest ustalona raz na zawsze. Jeżeli zmieni się sytuacja którejś ze stron, można wystąpić do sądu o podwyższenie, obniżenie albo ustanie obowiązku alimentacyjnego. Każda taka zmiana podlega ocenie sądu na dzień orzekania.

Najczęstsze pytania

Czy po rozwodzie zawsze płaci się alimenty na byłego małżonka? Nie. Alimenty między byłymi małżonkami należą się tylko w określonych sytuacjach, zależnych między innymi od winy i sytuacji materialnej stron. W wielu rozwodach taki obowiązek w ogóle nie powstaje. O tym, czy przysługują, decyduje sąd w konkretnej sprawie.

Czy obowiązek alimentacyjny kończy się po nowym związku? Obowiązek wobec byłego małżonka co do zasady wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo. Samo wejście w nieformalny związek to odrębna kwestia, którą sąd może brać pod uwagę przy ocenie sytuacji, ale nie działa ona tak jednoznacznie jak zawarcie małżeństwa.

Czy alimenty na małżonka i na dzieci to to samo? Nie. To dwa różne obowiązki, oparte na innych przesłankach. Alimenty na dzieci wynikają z obowiązku utrzymania dziecka, a alimenty na byłego małżonka z odrębnych przepisów o skutkach rozwodu. Mogą istnieć osobno lub obok siebie, w zależności od sytuacji.