Ubezpieczyciel wypłacił 17 tysięcy i napisał, że w wieku 45 lat żałobę się przechodzi

W odpowiedzi na pozew zakład ubezpieczeń przedstawił argumentację, którą warto zacytować, bo pokazuje, jak wygląda spór o zadośćuczynienie od strony likwidacji szkód.

Po pierwsze: w chwili zdarzenia ani powód, ani jego zmarła matka nie byli osobami młodymi. On miał 45 lat, ona od siedmiu lat była na emeryturze. Z tego, jak wywodził pozwany, wynika, że powód był osobą w pełni dojrzałą, potrafiącą odbyć żałobę bez uszczerbku dla zdrowia psychicznego.

Po drugie: po śmierci matki powód nie został osamotniony, bo ma żonę i dwójkę nastoletnich dzieci, z którymi tworzy jedno gospodarstwo domowe.

Po trzecie: wypłacone 17.000 zł w całości rekompensuje krzywdę, a dalsze roszczenia podlegają oddaleniu.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wycenił tę samą krzywdę na 125.000 zł.

Co się stało 22 sierpnia 2024 roku

Okoliczności wypadku były w procesie bezsporne. Kierujący samochodem osobowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości, jadąc z prędkością niezapewniającą panowania nad pojazdem, zjechał na przeciwny pas ruchu, na przejściu dla pieszych potrącił przechodzące prawidłowo piesze, a następnie doprowadził do zderzenia z jadącym prawidłowo samochodem.

Sześćdziesięciosiedmioletnia kobieta zmarła w wyniku odniesionych obrażeń ciała.

Postępowanie karne w chwili orzekania nadal się toczyło. W pierwszej instancji sprawca został skazany wyrokiem łącznym na 16 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, ale obrona wniosła apelację i wyrok nie był prawomocny.

Samochód sprawcy miał ważne ubezpieczenie OC, a ubezpieczyciel nie kwestionował swojej odpowiedzialności gwarancyjnej. Cały spór dotyczył wysokości.

Dom z parterem i piętrem

Ustalenia faktyczne sądu, oparte na zeznaniach powoda i dwojga świadków, składają się na obraz relacji, który miał w tej sprawie znaczenie rozstrzygające.

Tomasz mieszkał z matką od dziecka, najpierw w bloku, potem w domu jednorodzinnym. Po założeniu własnej rodziny nic się nie zmieniło: matka zajmowała parter, on z żoną i dziećmi piętro tego samego budynku.

Widywali się codziennie. Codziennie rozmawiali. Razem jedli posiłki. W większości spraw życiowych radził się matki. Sąd zanotował sformułowanie, którym opisywały tę relację osoby postronne: “nieodcięta pępowina”. I dodał od siebie, że relacja odbiegała od przeciętnej relacji matki z dorosłym dzieckiem.

Zmarła była księgową. Pomagała w pracach w domu, pracowała w ogrodzie, sadziła kwiaty. Konsultowano z nią wszystkie naprawy i modernizacje domu, łącznie z wymianą pieca na kocioł gazowy. Pomagała finansowo w opłatach za utrzymanie domu. Odprowadzała wnuki do szkoły i odbierała je, pomagała w lekcjach, przygotowywała posiłki, zabierała na wycieczki rowerowe.

Sama była zdrowa i aktywna: jeździła na rowerze, chodziła na basen. Pięć dni przed śmiercią wróciła z wnuczką z zagranicy.

W ustaleniach sądu znalazło się nawet zdanie o tortach.

Dlaczego wiek nie zmniejszył krzywdy

Sąd zaczął od przypomnienia, że o tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny w rozumieniu art. 446 § 4 k.c., decyduje faktyczny układ stosunków między osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa. Trzeba więc ustalić, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna.

Potem wyliczył kryteria wysokości zadośćuczynienia, powtarzane w orzecznictwie Sądu Najwyższego: dramatyzm doznań, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny, rodzaj i intensywność więzi, rola pełniona w rodzinie przez zmarłego, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem odejścia, stopień, w jakim pokrzywdzony odnajdzie się w nowej rzeczywistości, oraz jego wiek.

I dopiero na tym tle odpowiedział na argument ubezpieczyciela. Powód rzeczywiście stracił matkę jako osoba ukształtowana i dojrzała, mająca własną rodzinę. Ale, jak napisał sąd, okoliczność ta w realiach tej sprawy nie skłania do oceny, że poziom jego traumy był z tego powodu mniejszy. Wiek i posiadanie rodziny “wcale nie pomogły mu poradzić sobie z tym trudnym doświadczeniem”.

Sąd poszedł dalej i nazwał tę relację wyjątkową: głębia traumy jest tu rzadko spotykana jak na relacje dorosłych dzieci z rodzicami, a żałoba po nagłej i nieoczekiwanej śmierci rodzica została “znacząco spotęgowana niespotykanym wprost poziomem bliskości”.

Dodał jeszcze jeden element, ważny przy ocenie krzywdy po nagłym wypadku: śmierć była całkowicie niespodziewana. Mimo 67 lat nic nie zapowiadało rychłej śmierci kobiety zdrowej, aktywnej i pełnej planów. Utrata takiej osoby to nagła utrata zaplecza, które dawało poczucie bezpieczeństwa i wiarę w pomyślną przyszłość.

Powtórzył też zastrzeżenie z orzecznictwa, że przesłanka “przeciętnej stopy życiowej” społeczeństwa ma charakter wyłącznie uzupełniający. Ogranicza zadośćuczynienie tak, by nie prowadziło do wzbogacenia, ale nie może pozbawiać go funkcji kompensacyjnej ani wypierać pozostałych czynników.

Wynik: odpowiednim zadośćuczynieniem jest 125.000 złotych. Ponieważ ubezpieczyciel wypłacił już 17.000 złotych, sąd zasądził 108 000 złotych, a dalej idące żądanie, jako wygórowane, oddalił.

Spór o odsetki, czyli o kilkanaście miesięcy

Drugą linią obrony ubezpieczyciela było twierdzenie, że odsetki powinny biec dopiero od dnia wyrokowania. Argument brzmi rozsądnie: skoro to sąd ustala wysokość zadośćuczynienia, to przed wyrokiem nie wiadomo, ile się należy, więc trudno mówić o opóźnieniu.

Sąd tego nie podzielił, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2011 roku.

Rozumowanie jest następujące. Odsetki należą się, zgodnie z art. 481 k.c., za samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia, choćby wierzyciel nie poniósł żadnej szkody i choćby opóźnienie wynikało z okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada. Jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego, uprawniony nie może w tym czasie czerpać korzyści ze świadczenia, które już mu się należy.

To, że ustawa pozostawia sądowi ocenę wysokości, niczego nie zmienia: możliwość przyznania “odpowiedniej sumy” nie zakłada dowolności, jest tylko konsekwencją niewymiernego charakteru krzywdy.

Sąd zastrzegł uczciwie, że reguła nie jest jednostronna. Jeżeli okaże się, że zadośćuczynienie w danej wysokości należy się dopiero od dnia wyrokowania, odsetki biegną od tego dnia. Może być i tak, że część kwoty zostanie oprocentowana wcześniej, a część od wyroku. Wszystko zależy od tego, czy dochodzona suma rzeczywiście należała się już we wskazanym przez powoda dniu.

Tu należała się. Szkodę zgłoszono 18 grudnia 2024 roku, a art. 817 § 1 k.c. w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych daje zakładowi 30 dni na wypłatę. Termin upłynął 18 stycznia 2025 roku i od tej daty sąd zasądził odsetki, zgodnie z żądaniem pozwu.

Warto zauważyć konsekwencję praktyczną: między upływem terminu a wyrokiem minęło ponad piętnaście miesięcy. Przy kwocie 108 000 zł to różnica, która sama w sobie przekracza to, co ubezpieczyciel wypłacił dobrowolnie.

Rachunek kosztów, czyli po co liczyć procenty

W procesie pojawił się jeszcze jeden wątek proceduralny. Ubezpieczyciel wniósł na podstawie art. 84 § 1 i 2 k.p.c. o zawiadomienie sprawcy wypadku o toczącym się procesie i wezwanie go do udziału w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej. To instytucja przypozwania: strona, której grozi roszczenie zwrotne wobec osoby trzeciej, informuje ją o sprawie, żeby ta mogła bronić wspólnych interesów, a późniejsze powoływanie się na wynik procesu było łatwiejsze.

Koszty rozliczono na podstawie art. 100 k.p.c., czyli przez stosunkowe rozdzielenie. Powód dochodził 133.000,00 zł, zasądzono 108.000,00 zł, co daje wygraną w 81%.

Jego koszty wyniosły 12.067,00 zł: wynagrodzenie pełnomocnika 5.417 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł oraz opłata sądowa od pozwu 6.650 zł. Koszty pozwanego to 5.417,00 zł. Razem 17.484 zł, z czego powoda obciąża 3.321,96 zł, a pozwanego 14.162,04 zł. Po odjęciu kosztów własnych pozwanego sąd zasądził od niego na rzecz powoda 8.745,00 zł.

Co z tej historii wynika

Decyzja ubezpieczyciela to punkt wyjścia, nie wycena. Zakład wypłacił 17.000 zł i twierdził, że to pełna rekompensata. Sąd, na podstawie tych samych faktów, ustalił kwotę siedmiokrotnie wyższą. Przyjęcie wypłaty nie zamyka drogi do dochodzenia reszty.

Dojrzałość poszkodowanego nie jest argumentem na obniżenie zadośćuczynienia. Teza, że czterdziestopięciolatek “potrafi odbyć żałobę bez uszczerbku”, została odrzucona wprost. O rozmiarze krzywdy decyduje rzeczywista więź, a nie metryka.

Własna rodzina nie kompensuje utraty rodzica. Sąd nie uznał, że żona i dzieci wypełniają lukę po matce. Przeciwnie, uwzględnił, że wszyscy mieszkali w jednym domu, a codzienna obecność zmarłej była elementem funkcjonowania całej rodziny.

O statusie najbliższego członka rodziny decyduje faktyczna więź. Art. 446 § 4 k.c. nie ustawia kolejki według stopnia pokrewieństwa. Sąd bada, czy istniała silna i pozytywna więź emocjonalna, i to ustalenie faktyczne rozstrzyga o uprawnieniu.

Odsetki mogą biec od upływu 30 dni po zgłoszeniu szkody, a nie od wyroku. Standardowy zarzut ubezpieczycieli, że przed wyrokiem nie wiadomo, ile się należy, nie działa, jeśli w procesie wykaże się, że kwota należała się już wcześniej. Przy kilkuletnich sprawach ta różnica bywa większa niż spór o samą wysokość zadośćuczynienia.