Mediacja zamiast sądu, na czym polega, kiedy się opłaca i jak wygląda

Nie każdy spór trzeba rozstrzygać w sądzie. Coraz częściej ludzie i firmy sięgają po mediację, sposób na dogadanie się przy pomocy bezstronnej osoby, zanim sprawa na dobre się zaogni. Mediacja bywa szybsza, tańsza i mniej stresująca niż wieloletni proces, a jej efektem jest ugoda, którą obie strony akceptują, bo same ją wypracowały.

W skrócie: mediacja to rozmowa prowadzona przez neutralnego mediatora, którego zadaniem nie jest osądzanie, kto ma rację, lecz pomoc stronom w znalezieniu wspólnego rozwiązania. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa, kiedy się opłaca i czy ugoda z mediacji ma moc prawną.

Czym jest mediacja i kim jest mediator

Mediacja to dobrowolny sposób rozwiązywania sporów, w którym strony samodzielnie dochodzą do porozumienia, a mediator im w tym pomaga. Mediator nie jest sędzią, nie wydaje wyroku, nie rozstrzyga, kto wygrał. Jego rolą jest ułatwić rozmowę, pomóc nazwać interesy każdej ze stron i doprowadzić do rozwiązania możliwego do zaakceptowania przez wszystkich.

Kluczowe cechy mediacji to dobrowolność (nikt nie może zmusić Cię do zawarcia ugody), bezstronność mediatora oraz poufność: to, co pada podczas mediacji, co do zasady nie może być potem wykorzystane w sądzie jako dowód. Dzięki temu strony mogą rozmawiać otwarcie, bez obawy, że ich słowa się przeciwko nim obrócą.

Jak dochodzi do mediacji

Mediacja może rozpocząć się na dwa sposoby. Pozasądowo, strony same, przed sprawą w sądzie, decydują się skorzystać z mediatora (często na podstawie zapisu w umowie albo wspólnej decyzji). Albo na skierowanie sądu, gdy sprawa już się toczy, sąd może skierować strony do mediacji, jeśli widzi szansę na ugodę. Strony mogą też same o to poprosić.

W obu przypadkach wybiera się mediatora, z listy stałych mediatorów prowadzonej przy sądach albo z ośrodka mediacyjnego. Warto, by mediator miał doświadczenie w danym typie spraw (np. gospodarczych, rodzinnych), bo to ułatwia rozmowę.

Jak wygląda spotkanie mediacyjne

Sama mediacja jest znacznie mniej formalna niż rozprawa. Mediator zwykle na początku wyjaśnia zasady i cel spotkania, a potem daje każdej stronie możliwość przedstawienia swojego punktu widzenia. Rozmowy mogą odbywać się wspólnie albo osobno z każdą stroną (tzw. spotkania na osobności), jeśli tak jest łatwiej.

Celem jest wypracowanie konkretnych ustaleń: kto, komu, ile i kiedy zapłaci, jak podzielić majątek, jak ułożyć kontakty z dzieckiem. Gdy strony dojdą do porozumienia, mediator spisuje ugodę mediacyjną. Jeśli porozumienia nie ma, mediacja się kończy, a strony wracają na drogę sądową bez żadnej szkody, nikt nie zostaje ukarany za to, że się nie dogadał.

Kiedy mediacja się opłaca

Mediacja bywa świetnym wyborem, gdy:

• zależy Wam na zachowaniu relacji: w sporach rodzinnych, sąsiedzkich czy między wspólnikami, gdzie po sprawie i tak trzeba będzie się jakoś dogadywać,
• chcecie zaoszczędzić czas i pieniądze: mediacja jest zwykle znacznie szybsza i tańsza niż wieloletni proces,
• spór da się rozwiązać kompromisem: gdy obie strony mają trochę racji i są gotowe ustąpić,
• zależy Wam na dyskrecji: mediacja jest poufna, w przeciwieństwie do zwykle jawnej rozprawy.

Mediacja słabiej sprawdza się tam, gdzie jedna strona w ogóle nie chce rozmawiać, potrzebne jest szybkie zabezpieczenie (np. pilny nakaz), albo gdy chodzi o rozstrzygnięcie zasadniczej kwestii prawnej, w której potrzebny jest autorytatywny wyrok.

Czy ugoda z mediacji ma moc prawną

To częsta obawa: “dogadamy się, a potem druga strona i tak nie dotrzyma słowa”. Prawo to przewidziało. Ugodę zawartą przed mediatorem można przedstawić sądowi do zatwierdzenia. Po zatwierdzeniu, a w przypadku ugody nadającej się do egzekucji, po nadaniu jej klauzuli wykonalności, taka ugoda ma moc zbliżoną do ugody sądowej i można ją egzekwować jak wyrok.

To ważne, bo oznacza, że mediacja nie jest tylko “grzecznościową rozmową”. Dobrze przeprowadzona i zatwierdzona ugoda daje realne bezpieczeństwo. Zasady mediacji reguluje m.in. Kodeks postępowania cywilnego, dostępny w ISAP. Informacje o mediacji dla obywateli znajdziesz też na gov.pl.

Najczęstsze pytania

Czy mediacja jest obowiązkowa? Co do zasady mediacja jest dobrowolna, nie można zmusić stron do zawarcia ugody. Sąd może jednak skierować strony do mediacji, zachęcając do próby porozumienia. Nawet wtedy zawarcie ugody pozostaje kwestią dobrej woli stron.

Ile kosztuje mediacja? Zwykle mniej niż proces. Koszty mediacji są co do zasady niższe niż koszty pełnego postępowania sądowego, a strony często dzielą się nimi po połowie. Skierowanie do mediacji może też wiązać się z korzyściami po stronie kosztów sądowych.

Co, jeśli druga strona nie dotrzyma ugody? Ugodę zatwierdzoną przez sąd (i zaopatrzoną w klauzulę wykonalności, jeśli nadaje się do egzekucji) można egzekwować podobnie jak wyrok. Dlatego warto zadbać, by wypracowane porozumienie przeszło przez zatwierdzenie sądowe.