Adwokat, radca prawny, notariusz, czym się różnią i do kogo iść?

Kiedy pojawia się problem prawny, wiele osób nie wie, do kogo właściwie się udać. Adwokat? Radca prawny? A może notariusz? Nazwy brzmią podobnie, a różnice bywają niejasne. Dobra wiadomość jest taka, że w większości spraw wybór nie jest skomplikowany, gdy raz zrozumiesz, kto czym się zajmuje.

W skrócie: adwokat i radca prawny to prawnicy, którzy doradzają i reprezentują Cię w sądzie oraz w sporach, dziś ich uprawnienia są niemal identyczne. Notariusz to z kolei osoba zaufania publicznego, która sporządza i poświadcza dokumenty (np. akty notarialne przy sprzedaży nieruchomości) i dba, by czynność była ważna i bezpieczna. Poniżej rozkładamy to na czynniki pierwsze.

Adwokat, kim jest i czym się zajmuje

Adwokat to prawnik po studiach, aplikacji adwokackiej i egzaminie zawodowym, wpisany na listę prowadzoną przez izbę adwokacką. Tradycyjnie adwokaci kojarzyli się z sprawami karnymi, obroną oskarżonych, ale w praktyce prowadzą sprawy z niemal każdej dziedziny prawa: cywilne, rodzinne, gospodarcze, spadkowe.

Do adwokata pójdziesz, gdy potrzebujesz kogoś, kto doradzi, napisze pisma procesowe i będzie Cię reprezentował przed sądem lub w negocjacjach. Adwokat może być Twoim obrońcą w sprawie karnej albo pełnomocnikiem w sprawie cywilnej. Obowiązuje go tajemnica zawodowa, więc to, co mu powiesz, jest chronione.

Radca prawny, bardzo podobny do adwokata

Radca prawny to również prawnik po aplikacji (radcowskiej) i egzaminie, wpisany na listę izby radców prawnych. Przez lata główna różnica polegała na tym, że radcowie częściej obsługiwali firmy i instytucje, a adwokaci osoby prywatne oraz sprawy karne. Dziś te granice się zatarły.

Obecnie radca prawny ma niemal takie same uprawnienia jak adwokat, również może występować jako obrońca w sprawach karnych (o ile nie jest zatrudniony na umowę o pracę w sposób, który by to wykluczał). W praktyce, wybierając między adwokatem a radcą prawnym do zwykłej sprawy cywilnej czy rodzinnej, patrz raczej na doświadczenie konkretnej osoby w danym typie sprawy niż na sam tytuł.

Notariusz, zupełnie inna rola

Notariusz to osoba o odmiennej funkcji. Nie reprezentuje jednej strony w sporze, przeciwnie, ma być bezstronny i zadbać o interesy wszystkich uczestników czynności oraz o zgodność dokumentu z prawem. Notariusz jest osobą zaufania publicznego i tym, co robi, nadaje moc urzędową.

Do notariusza idziesz, gdy prawo wymaga formy aktu notarialnego albo gdy chcesz mieć pewność co do dokumentu. Typowe sytuacje to: sprzedaż lub darowizna nieruchomości, ustanowienie hipoteki, sporządzenie testamentu notarialnego, umowa spółki w określonej formie, poświadczenie podpisu czy odpisu dokumentu. Notariusz pobiera taksę notarialną (której maksymalne stawki określa rozporządzenie) oraz odprowadza należne podatki i opłaty.

Do kogo iść w konkretnej sytuacji

Żeby uprościć wybór, kilka typowych scenariuszy:

• Masz spór, który może trafić do sądu (o zapłatę, o alimenty, o rozwód, o spadek): idź do adwokata lub radcy prawnego.
• Grozi Ci sprawa karna albo jesteś pokrzywdzony przestępstwem: potrzebujesz adwokata lub radcy prawnego jako obrońcy lub pełnomocnika.
• Kupujesz lub sprzedajesz mieszkanie, dom albo działkę: obowiązkowo idziesz do notariusza, bo taka umowa wymaga aktu notarialnego.
• Chcesz spisać testament w bezpiecznej formie: możesz udać się do notariusza.
• Potrzebujesz porady, jak w ogóle rozwiązać problem: zacznij od adwokata lub radcy prawnego, którzy ocenią sytuację.

Czy prawnik zawsze jest potrzebny

Nie w każdej sprawie. W prostych sytuacjach, drobne roszczenie, nieskomplikowane pismo, poradzisz sobie sam, korzystając z wzorów i informacji urzędowych, a jeśli nie stać Cię na płatną pomoc, z nieodpłatnej pomocy prawnej dostępnej w punktach w całym kraju (patrz gov.pl). Im wyższa stawka sprawy i im większe ryzyko, tym bardziej opłaca się skorzystać z profesjonalisty.

Warto też pamiętać, że tytuły “adwokat” i “radca prawny” są chronione, posługiwać się nimi mogą tylko osoby wpisane na odpowiednią listę. Jeśli masz wątpliwości, czy dana osoba jest prawnikiem, możesz to sprawdzić w rejestrach prowadzonych przez samorządy zawodowe.

Najczęstsze pytania

Adwokat czy radca prawny, kto lepszy do rozwodu? Obaj mają dziś praktycznie te same uprawnienia i obaj mogą prowadzić sprawy rodzinne. Wybieraj po doświadczeniu konkretnej osoby w sprawach rozwodowych, a nie po samym tytule.

Czy notariusz może reprezentować mnie w sądzie? Nie. Notariusz nie jest pełnomocnikiem strony i nie występuje w sądzie w sporze. Jego rolą jest bezstronne sporządzanie i poświadczanie dokumentów. Do sądu potrzebujesz adwokata lub radcy prawnego.

Kto sporządza umowę sprzedaży mieszkania? Umowa przenosząca własność nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego, więc sporządza ją notariusz. Adwokat lub radca prawny może wcześniej sprawdzić stan prawny nieruchomości i pomóc wynegocjować warunki.